۲-۱۲- جهانگردی در زمان کنونی:

 

 

مجموعه ای از تمایلات، حرکت، دسترسی یافتن به امکانات و توانایی های مالی بر روی هم مسافرت توده ها را امکان پذیر ساخت. تکنولوژیهای نوین مثل خطوط هواپیمایی، کامپیوتر، آدم آهنی و ارتباطات ماهواره ای باعث شد که سده بیستم شیوه زندگی و کار وتفریح افراد را دگرگون سازد. پیشرفت تکنولوژی باعث شد که به دلیل های متعدد بر میزان مسافرت، گردش و جهانگردی افزوده شود. این پدیده توانست زمان تفریح را افزایش دهد و درآمدها را بالا ببرد. ارتباطات را تقویت کند و شیوه های کارآمدی از حمل ونقل ارائه نماید. تردیدی نیست که صنعت جهانگردی و مسافرت د رهزاره سوم به صورت یکی از بخش هایی پررشد در سیستم اقتصاد جهانی در می آید. اگر چه سیستم اقتصادی در برخی از دوره ها دچار رکود می شود. جزر و مد های سیاسی بوجود می آورد. جنگ و نوسانات قیمت سوخت بر سیستم اقتصاد جهانی اثرات شگرف می گذارد. ولی باز هم مسافرت و گردش در سطح جهانی به صورت یکی از بزرگترین منابع درآمد به حساب می آید. در دنیا بودجه ای که به مسافرت و تفریح تخصیص می یابد. سه برابر بودجه ای است که صرف امور دفاعی می شود. گردش و جهانگردی دیگر به تعداد انگشت شماری از خانواده های مرفه و ثروتمند تعلق ندارد و اکنون میلیونها نفر به دیدن مکانهای تازه می روند و در پی تغییر در محیط خود هستند و درصدد کسب تجربیات جدید و معقول می باشند و در حالیکه عصر جدیدی از گردش، مسافرت و جهانگردی، سیر تکاملی می پیماید تعداد زیادی از عوامل بر آن اثر می گذارد این عوامل برون زا عبارتند از : پیشرفت و توسعه اقتصادی مالی، پیشرفت در زمینه تکنولوژی و نوآوری مسائل مربوط به محیط زیست و عوامل بازاریابی که بر بخش عملیاتی مسافرت و جهانگردی و نیز محصولات زیربط اثر می گذارد. (گی، ۱۳۷۷ : ۴۱-۴۰)

 

 

۲-۱۳- تاریخچه جهانگردی در ایران:

 

 

ایران به دلیل قدمت طولانی تمدن بشری و وجود سلسله های مختلف پادشاهی دورانهای متفاوتی را از نظر سیاحتی دارا بوده است. موقعیت استراتژیک ایران که دروازه اتصال قاره آسیا به اروپا قلمداد می شود. همواره موجب حساسیت سلاطین و پادشاهان دیگر کشورها نسبت به این سرزمین بوده و رویدادهای بسیاری در تاریخ این کشور بوجود آورده که بی تأثیر در روند سیاحتی آن نبوده است. از سوی دیگر وجود منابع و ذخایر غنی طبیعی و زیرزمین نیز در امر گردشگری ایران آثار متضادی داشته است. عامل مهم دیگر پیدایش دین اسلام در منطقه و اثرات آن در ایران بوده است اگر چه قدمت گردشگری در ایران به دوره هخامنشیان (حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح) برمی گردد اما اوج فعالیت این صنعت به معنای امروزی آن از دوران شاه عباس اول صفوی آغاز شده است. دوره سلطنت شاه عباس اول تا انقراض سلسله صفوی را می توان یکی از درخشان ترین ادوار توسعه سیاحت در ایران به حساب آورد. توسعه سیاحت در آن دوره به چندعامل بستگی داشت که مهم ترین آن عبارت بودند از: امنیت راههای ارتباطی خوب و تأسیسات اقامتی متعدد و خوب و مناسب ، امنیت در عبور و مرور و اوج صنعت و تجارت در ایران باعث شده بود بسیاری از اشخاص فعال تقریباً از تمام ملل غرب به اصفهان هجوم آورند. از طرفی در قرن هفدهم مسافرت به صورت یک پدیده اجتماعی مهم درآمد. وانگیزه های گوناگون چون تجارت، علم و هنر، سیاست و مذهب، دسته دسته سیاحان را به مشرق زمین و خصوصاً ایران روانه نمود. در دوران پس از سقوط صفویه با حمله محمود افعان و بدست آوردن تاج شاهی در ایران هرج و مرج کامل در کشور حکم فرما بود. همین باعث شد سیل اروپائیان که به پایتخت باشکوه ایران سرازیر بود، از جریان افتاد و با اغتشاشات داخلی که بیشتر به کشمکشهای خونین منجر می شد. تجارت در ایران رو به انحطاط رفت و مسافرتهای داخلی نیز از رونق افتاد. در دوره قاجاریه به سبب موقعیت جغرافیای کشور ما دیپلماسی غرب راه ورود به ایران را در پیش گرفت و در نتیجه گروههای سیاسی و نظامی به دنبال آنها مسافران خارجی گام در راه ایران گذاشتند و از نو مانند دوران درخشان صفوی سیل مسافران غرب به ایران جاری گردید. بدلیل سروصدای روزافزونی که ایران درجهان غرب برانگیخته بود. بسیاری از این مسافران و جهانگردان ایران را به عنوان عرصه گردش و تحقیق خویش انتخاب کردند. بدین ترتیب در این قرن بررسی های جغرافیایی و باستان شناسی و مسائل فرهنگی و ادبی در ایران فراهم آمد. (رمضانی دارابی،۱۳۸۲) و اما در دوران معاصر تحولات بسیاری اتفاق افتاده که هر یک به سهم خود تأثیر مثبتی بر روند سیاحت در جامعه بین الملل و ایران به جای گذاشته است احداث راههای شوسه به منظور تسریع در عبور وسائط نقلیه موتوری ، اختراع راه آهن و احداث آن در ایران، تأسیس سازمان هواپیمائی کشوری ، و اقداماتی نظیر آنها که باعث ایجاد پایه و اساس توسعه گردشگری شده بود به سیر و سیاحت رونق فراوان بخشیدند. مردم کشور و سیاحان خارجی با استفاده از این امکانات که باعث تسریع در زمان مسافرت ،آسایش بیشتر و اطمینان خاطر بالای می شد مشتاقانه به سراسر کشور سفر کردند (سازمان جهانی جهانگردی،ترجمه: عبدالله زاده،۱۳۷۹)
از دهه دوم قرن اخیر جهانگردی در ایران رسماً شکل گرفت برای اولین بار در سال ۱۳۱۴ اداره ای به نام جلب سیاحان خارجی و تبلیغات در وزارت داخله کشور تأسیس شد و انجام امور مربوط به جهانگردی به آن اداره محول گردید در همین حال کانون جهانگردان ایران به منظور فراهم آوردن موجبات آسایش و تسهیل مسافرت جهانگردان ایجاد شود در شهریور ۱۳۲۰ اداره جلب سیاحان به شورای عالی جهانگردی تغییر نام داد در سال ۱۳۳۳ شورای عالی انقلاب جهانگردی به اداره امور جهانگردی تبدیل شد. و د ر وزارت کشور متمرکز شد از فعالیتهای این دوره طی سالهای ۱۳۳۷-۱۳۳۳ می توان به انجام برخی خدمات زیر بنایی و تدوین قوانین ناظر بر جهانگردی از جمله قوانین ورود و اقامت اتباع بیگانه اشاره کرد در فروردین ۱۳۴۳ سازمانی به نام سازمان جلب سیاحان وابسته به نخست وزیری تأسیس شد. هدف عمده این سازمان معرفی پیشینه کشور و تشویق جهانگردان خارجی و داخلی به سیر و سفر و بازدید آثار باستانی و مناظر طبیعی و ایجاد تمرکز و هماهنگی های لازم در امور مربوط به جهانگردی بود. درتیر ماه ۱۳۵۳ سازمان جلب سیاحان در وزارت اطلاعات ادغام شد و وزارتخانه جدیدی به نام وزارت اطلاعات و جهانگردی بوجود آمد به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ وزارت اطلاعات و جهانگردی ابتدا به وزارت ارشاد ملی و سپس به وزارت ارشاد اسلامی و درنتیجه به وزارت فرهنگ و جهانگردی تغییر نام داد و هم اکنون سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که یکی از سازمانهای وابسته به نهاد ریاست جمهوری می باشد تشکیل شده است.(سایت مرکز آمار ایران)

 

 

۲-۱۴- تعریف جهانگردی از دیدگاههای مختلف:

 

 

جهانگردی به سفری موقتی و کوتاه اطلاق شده که ضمن آن جهانگرد به منطقه ای خارج از محل سکونت و کار خود به منظور سیرو سیاحت سفر می کند. (الوانی، مهدی و دهدشتی شاهرخ، زهره ۱۳۷۳، ص ۱۹)
صنعت جهانگردی، گردشگری عبارت است از گروهی از فعالیتهای اقتصادی که در مجموع بزرگترین صنعت جهانی را تشکیل می دهد و برای سرمایه گذاری و رشد یکی از عواملی است که بیشترین انگیزه را بوجود می آورد. جهانگردی (Tourism) یا گردشگری کارهایی است که فرد در مسافرت و در مکانی خارج از محیط عادی خود انجام می دهد. این مسافرت بیش از یکسال طول نمی کشد و هدف تفریح، تجارت یا فعالیتهای دیگر است. (گی، چاک وای و همکاران ۱۹۹۷، ص ۳۲)
سازمان جهانی جهانگردی (w.t.o) جهانگردی را در قالب بازدید کننده ، جهانگرد و کسی که به گشتهای کوتاه تفریحی می رود تعریف کرده است بازدیدکنندگاه (Visitors) کسانی هستند که به کشور دیگری غیر از کشور محل اقامت خود وارد می شوند و مقصودی به غیر از آنچه در کشور خود داشته اند پی گیری می نمایند. این گروه شامل جهانگردان و نیز کسانی که به گشتهای کوتاه تفریحی می روند می شود. جهانگردان کسانی هستند. که حداقل یک شب و بیش از یک شبانه روز را در کشور مقصد می گذرانند و هدفشان سرگرمی و تفریح، سلامتی و کسب آرامش، مطالعه، زیارت و غیره می باشد. مسافران گشت های تفریحی کوتاه نیز کسانی هستند که کمتر از یک شبانه روز را با هدف سرگرمی و تفریح صرف سفر می نمایند. (الوانی،مهدی و دهدشتی شاهرخ،زهره۱۳۷۳،ص۲۰)
جهانگردی مجموعه و منظومه ای متشکل از جهانگرد و عرضه کننده خدمات وکالا، دولت و جامعه، میزبان می باشد که با یکدیگر در تعامل و ارتباط بوده و هدف جذب و جلب جهانگردان را دنبال می کند. جهانگردی، ترکیبی از فعالیتها، خدمات، سیاستها، خط مشی ها، ضوابط، فرهنگها و کالایی است که برای تحقق یک سفرسیاحتی ضرورت دارد. به عبارتی دیگر جهانگردی صنعتی چند بعدی است که دربرگیرنده هتل ها، مهمانسراها، رستوران ها، مراکز تفریح، جاذبه های جهانگردی، سیستم حمل ونقل، واحدهای خدمات جهانگردی و واحدهای دیگر است که مجموعاً جهانگردی را در یک کشور شکل می دهد. (همان منبع ص ۲۱)

 

 

۲-۱۵- تعریف انواع مختلف جهانگردی:

 

 

جهانگردی یا گردشگری[۱۸] :کارهایی است که فرد در مسافرت و در مکانی خارج از محیط عادی خود انجام می دهد. این مسافرت بیش از یک سال طول نمی کشد و هدف تفریح، تجارت یا فعالیتهای دیگر است.
جهانگرد یا گردشگر[۱۹] :مقصود کسی است که دست کم یک شب در یک اقامتگاه عمومی یا خصوصی در محل مورد بازدید به سر می برد.
گردشگر یک روزه[۲۰]:مقصود کسی است که یک روز به مکان دیگری می رود. ولی شب را در آنجا نمی گذراند.
دیدارکننده[۲۱]: کسی است که به مکانی غیر از محیط معمولی خود مسافرت می کند کمتر از دوارده ماه متوالی در آنجا به سر می برد و هدف اصلی از این مسافرت این نیست که در مکان مورد بازدید در ازای دریافت پول کار کند.
مسافر[۲۲] : کسی است که بین دو یا چند نقطه مسافرت کند.

 

 

۲-۱۶- اشکال عمده جهانگردی:

 

 

با توجه به طول مسافرت، نوع تأسیساتی که به خدمت گرفته می شود. فصل و چگونگی سازماندهی مسافرت، همچنین انگیزه های گوناگون که موجب پیدایش یک جریان توریستی می شوند. می توان اشکال مختلفی از جهانگردی را از یکدیگر تمیز داد:
جهانگردی تفریحی واستفاده از تعطیلات: این نوع جهانگردی شامل افراد یا گروههای است که در جهت استفاده از تعطیلات، تفریح، استراحت، استفاده از آب وهوای دلپذیر، گشت و گذار در طبیعت و…. از محل اقامت خود به مسافرت می روند.
جهانگردی اجتماعی: در این جهانگردی عمدتاً هدفهای اجتماعی، مردم شناسی، جامعه شناسی و امثال آن مورد نظر است. آشنایان و دیدار خویشاوندان نیز از نوع جهانگردی اجتماعی به شمار می آید.
جهانگردی فرهنگی و آموزشی: این نوع جهانگردی برای آشنائی با میراث های فرهنگی و هنری، آداب و رسوم، بناها و آثار تاریخی با هدفهای آموزشی، تحقیقاتی و پژوهشی صورت می گیرد. توریست هایی که در این گروه قرار دارند توریست و جهانگرد کاوشگر نامیده می شود.
جهانگردی سیاسی: مسافرت به منظور شرکت در اجلاس و مجامع بین المللی، کنگره ها و سمینارهای سیاسی، جنبش های ملی و مذهبی، مراسم ویژه مانند: تدفین رهبران و شخصیتهای سیاسی، پیروزی رهبران احزاب و به حکومت رسیدن آنها و نظایر آن جهانگردی سیاسی خوانده می شود.
جهانگردی بازرگانی: شرکت در بازارهای مکاره،نمایشگاههای کالا،بازدید از کارخانه ها و…..
جهانگردی درمانی: معالجه پزشکی با تغییر آب و هوا، استفاده از آبهای گرم معدنی، گذراندن دوره نقاهت و….
جهانگردی مذهبی: این نوع از جهانگردی یکی از رایجترین اشکال جهانگردی در سراسر جهان است.جاذبه های مذهبی، زیارتگاهها واماکن مقدسه هر ساله تعداد زیادی از جهانگردان را به سوی خود جلب می کنند.
جهانگردی ورزشی: هر نوع مسافرتی که به منظور فعالیتهای ورزشی باشد جهانگردی ورزشی نامیده می شود. مانند اسکی، پیاده روی، کوه پیمایی، شکار، کوهنوردی، دوچرخه سواری، شنا و شرکت در مسابقات ورزشی و تماشای مسابقات و امثال آن (الوانی ودهدشتی شاهرخ، ۱۳۷۳).

 

 

۲-۱۷- انواع مسافرت:

 

 

مسافرت ها درون حوزه ای[۲۳]: یعنی افراد ساکن به عنوان دیدار کننده در درون یک حوزه انجام می دهند.
مسافرت های درون مرزی[۲۴]: یعنی افراد غیرساکن به عنوان دیدار کننده در درون یک حوزه خاص مسافرت کنند.

 

۲-۱۸- انواع کلی جهانگردی:

 

 

جهانگردان خارجی، کسانی هستند که از خارج وارد یک کشور می شوند.
جهانگردان داخلی: افرادی هستند که در داخل کشور خودشان به مسافرت می روند. (همان منبع)
پرویز دیبائی در کتاب خود جهانگردی را به سه دسته تقسیم می کند:
جهانگردانی که از خارج وارد کشور می شوند.
جهانگردانی که اهل یا مقیم آن کشورند. و در داخل کشور مسافرت می کنند.
جهانگردانی که اهل کشوری هستند. و به خارج از کشور خود سفر می کنند.
اثرات جهانگردی داخلی: ۱- جلوگیری از خروج ارز وایجاد توازن در تراز پرداختهای کلی و پرداختهای جهانگردی ۲- ایجاد ارتباط فرهنگی در سطح ملی برای تأمین وحدت ملی بیشتر.
جهانگردی داخلی به طور کلی یک ابزار مؤثر در دست برنامه ریزان اقتصاد ملی است. زیرا اولاً به طوری که گفتیم با جلوگیری از خروج ارز بر ثروت کشور می افزاید و ثانیاً یک عامل مهم سیاست توزیع مجدد درآمدها و جریان بیشتر و سریع تر پول و ایجاد رونق و اشتغال بیشتر در بخش خدمات وکالاهاست. طبیعی است که سفر به عنوان تفریح زمانی عمل می گردد که موضوع حداقل تأمین ضرورتهای اساسی زندگی نباشد اگر فردی از افراد جامعه نیازهای اولیه زندگی خوش را در حد متعارف تأمین نکرده باشد اندیشه مسافرت به عنوان تفریح را نمی توان در سر بپروراند. بر این اساس تنها خانواده های مرفه که دارای درآمد بیشتردارند. قاعدتاً اقدام به سفر می نمایند. و هزنیه هایی که به عمل می آورند در حقیقت جزو وسایل مستقیم و مؤثر سیاست توزیع مجدد درآمدهاست. و چون این هزینه ها به مصرف خدمات وکالاهای داخلی می رسند ناچار در جریان بازار کالا و پول داخلی وارد شده و به همین ترتیب دست به دست می گردد و موجب سرعت جریان پول می شود.
موج سفرهای داخلی خدماتی تازه پدید می آورد. وخدمات موجود را رونق و تحرک می بخشد و خدمات حمل و نقل و کلیه خدمات وکالاهای وابسته به آن نظیر خدمات تعمیراتی، انرژی و سوخت و یا خدمات تأسیساتی و وابسته های آن مانند: هتل، متل، اردوگاه، رستوران، چایخانه، صنایع دستی وغیره …. توسعه خاصی می یابد(شریفی رنانی وهمکاران،۱۳۸۹).

 

 

۲-۱۹- آثار فرهنگی و اجتماعی جهانگردی:

 

 

آثار فرهنگی اجتماعی جهانگردی از سه زاویه قابل بررسی است.
آثار فرهنگی- اجتماعی جهانگردی بر مقصد: مقصد تا چه حد توانایی جذب تعداد معینی جهانگرد را داراست.
آثار فرهنگی- اجتماعی جهانگردی بر کسب زندگی: اثری که دیدارکنندگان بر ارزشها و سبک زندگی مردم محل می گذارند.
آثار فرهنگی- اجتماعی جهانگردی بر هنرها: نفوذ واثر دیدارکنندگان بر هنرهایی نظیر نقاشی، مجسمه سازی، تئاتر، معماری، صنایع دستی و غیره.
این سه اثر پیامدهای مثبت زیر را به همراه دارند:
تعداد دیدار کنندگان باعث رونق اقتصاد محل می شود. دیدارکنندگان ثروت و شغل ایجاد می کنند و موجب بهبود در تأسیسات زیربنایی محلی می شوند و تسهیلات و خدمات جدید را پایه ریزی می کنند و دیگر انواع سرمایه گذاری را برمی انگیزند.
جهانگردی تماس وارتباط بیشتری با دنیای بیرون ایجاد می کند. فرایند بین المللی شدن را تقویت و جریانهای دو طرفه اطلاعات را تشویق و تحریک می کند. تبادل فرهنگی را ارتقاء می دهد. منجر به واردات کالاها و خدمات بیشتر می شود و به طور کلی تمامی حیطه تجارت و ارتباطات را توسعه می دهد.
جهانگردی مخاطبان و شیفتگان جدیدی را برای هنرهای ملی (موسیقی، تئاتر، صنایع دستی) ایجاد می کند. جهانگردی همچنین اثر غیرمستقیم قابل توجهی بر همه تبلورها وتجلی های هنری دارد. (از جمله بر ادبیات، نقاشی، معماری).( پاپلی یزدی، ،سقایی، ۱۳۸۵)
این آثار ممکن است در جهت منفی نیز عمل کنند:
ممکن است مقاومتهایی در برابر تغییر در ارزشها وسبک زندگی صورت گیرد (این تغییرات نه فقط ناشی از ورود دیدارکنندگان به محل بلکه به سبب خود فرایند توسعه نیز هست).
ممکن است مخالفتهای با اثر نیروهای این بازار بر هنرهای سنتی و معاصر صورت پذیرد. (راجر، داس ویل،ترجمه:اعرابی وایزدی، ۱۳۷۸، ص ۱۸۹).

 

 

۲-۲۰- آثار جهانگردی:

 

 

۲-۲۰-۱- آثار مثبت جهانگردی:

 

 

حفاظت جاذبه های طبیعی: جهانگردی موجب می شود تا تلاش بیشتری برای حفظ منابع طبیعی مانند:جنگل ها، پارک های ملی و مناطق حفاظت شده به عمل آید. سواحل دریاها و رودخانه هایی که در آن ها ماهیان و آبزیان کمیاب یافت می شوند. جنگل هایی که در آن وحوش و حیوانات نادر زیست می کنند، از جمله مناطقی هستند که مورد توجه جهانگردان قرار می گیرند و کوشش می شود تا از آنها حفاظت شود. بدین ترتیب جهانگردی ضمن سودآوری، انگیزه حفظ جاذبه های طبیعی در کشورها را به وجود می آورد و سبب احیاء و بقاء این جاذبه ها خواهد شد.
حفظ و نگهداری آثار ابنیه تاریخی: جهانگردی انگیزه حفظ آثار باستانی را تقویت می کند وموجب می شود برای جلب نظر جهانگردان کوشش های جدی تری در زمینه حفاظت از آثار تاریخی به عمل آید. در کشورهایی که از نظر بودجه در تنگنا به سر می برند درآمد حاصل از جهانگردی این امکان را فراهم می آورد که وجوهی برای مرمت و نگهداری آثار تاریخی که از جاذبه های جهانگردی هستند صرف شود. در این کشورها غالباً ورودیه های که برای دیدن ابنیه و آثار باستانی از جهانگردان اخذ می شود. مستقیماً صرف حفظ و نگهداری و مرمت آن ها می شوند.( پاپلی یزدی، ،سقایی، ۱۳۸۵).
بهسازی محیط: کشوری که جذب جهانگردان را جزو اهداف خود قرار می دهد برای نیل به این هدف می کوشد تا محیطی عاری از آلودگی و بهسازی شده را در معرض دید جهانگردان قرار دهد. خیابان های پاکیزه، دیوارهای رنگ آمیزی شده و میادین گل کاری شده، همه در جذب جهانگردان نقش عمده ای دارند. کنترل آلودگی هوا، طبیعت وحفظ بهداشت محیط که برای توسعه جهانگردان ضروری است. یکی از آثار مثبت جهانگردی به شمار می آید. ساختن هتل های زیبا، ابعاد استراحتگاههای خوش منظره در دامنه کوهها وکنار جاده ها نیز جزئی از بهسازی محیط را تشکیل می دهند(همان منبع).
توسعه تجهیزات وخدمات زیربنایی: برای توسعه جهانگردی نیاز به فرودگاههای مجهز، پایانه های مسافربری وسیع، تجهیزات ارتباطی جاده ها و بزرگراههای امن، سیستم های آب تصفیه شده، برق، روشنایی و سوخت رسانی است و توسعه این تجهیزات وخدمات که به تبع توسعه جهانگردی انجام می شود از مزایای جهانگردی محسوب می شود.
آگاهی ساکنان منطقه: در مناطقی که ساکنان چندان اهمیتی به محیط نمی دهند با توسعه جهانگردی و درآمد زا شدن منطقه از طریق جهانگردی، مردم به اهمیت محیط خود پی می برند و برای حفظ وحراست از آن مصمم می شوند.
مزیت های اقتصادی: مزایای مستقیم حاصل از جهانگردی، ایجاد فرصتهای اشتغال جدید، فروش خدمات وکسب درآمد، ارزآوری ارتقاء سطح زندگی مردم و توسعه اقتصادی منطقه
می باشد. در مناطقی که رکود و بیکاری وجود دارد. توسعه جهانگردی موجب تحرک اقتصادی، استخدام نیروهای جوان و جلوگیری از مهاجرت می شود. با به گردش درآمدن چرخ های اقتصاد در منطقه، دولت نیز از طریق اخذ مالیات تأسیسات زیربنایی ایجاد می کند. و وضعیت عمومی اقتصاد در منطقه بهبود می یابد. در مناطق پررونق اقتصادی نیز جهانگردی موجب رونق بیشتر و تداوم توسعه می شود (چاک‌وای، ۱۳۸۵).
از مزایای غیر مستقیم جهانگردی، توسعه سایر صنایع و بخش های دیگر اقتصادی است. از طریق جهانگردی فعالیتهای ساختمانی برخی از صنایع تولیدی، صنایع دستی وهنری، کشاورزی، باغداری و ماهیگیری رونق می یابند. وخدمات و کالاهای مصرفی در صنعت جهانگردی گردونه سایر بخش های صنعت و تولید را به حرکت در می آورد. آثار آموزش های جهانگردی نیز غیرمستقیم بر بهره برداری اقتصاد جامعه اثرات مثبتی دارد. و موجب تحرک بیشتر نیروی کار می شود.
حفظ واشاعه هنرهای سنتی و آداب و رسوم باستانی: با توسعه جهانگردی هنرهای سنتی نضج گرفته و رشد می یابند و آداب و رسوم باستانی زنده می شوند. بر اساس تحقیقات انجام شده توسعه جهانگردی موجب احیاء هنرهای دستی و آداب و رسوم قبایل سرخپوست در مناطقی که موجب بازدید جهانگردان بوده، شده است. علاقمندی جهانگردان به هنرهای نمایشی موجب توسعه تماشاخانه ها و تئاترهای سنتی شده است و مراسم جشن و پایکوبی افراد بومی احیاءمی شوند. ضمناً درآمدهای حاصل از این طریق به توسعه و رشد آنها کمک می کند.

۲-۲۶-۱- پیشینه ی داخلی:

 

 

۱- طباطبایی نسب وهمکاران(۱۳۹۱) پژوهشی تحت عنوان: واکاوی موانع و محدودیت های استقرار بازاریابی رابطه مند در صنعت گردشگری با استفاده از تکنیک تصمیم گیری چندمعیاره ی فازی انجام دادند. این پژوهش به بررسی و شناسایی موانع اجرای بازاریابی رابطه مند در صنعت گردشگری پرداخت و میزان اهمیت هر یک از این موانع را مشخص کرد. این پژوهش از حیث هدف، کاربرد ی است و برای جمع آوری اطلاعات از مصاحبه با خبرگان و پرسشنامه استفاده نموده است. نتایج حاصل از بررسی مبا نی نظر ی، پنج عامل فردی، سازمانی، مدیریتی، انگیزشی و ساختاری را به عنوان موانع اصلی بازاریابی رابطه مند معرفی کرده است. پس از شناسایی عوامل، با استفاده از تکنیک تاپسیس فاز ی و بر اساس نظرات اخذ شده ازخبرگان صنعت گردشگری استان یزد، موانع مذکور رتبه بندی گردید. نتایج به دست آمده نشان می دهد موانع انگیزشی دارای بیشترین اهمیت محسوب می شود و موانع سازمانی، فردی، ساختار ی ومدیریتی در رتبه های بعدی قرار دارند. در نهایت مؤلفه های مربوط به هر یک از موانع مذکور نیز رتبه بندی گردیدند.
۲- امانپور وهمکاران(۱۳۹۱)پژوهشی تحت عنوان :ارزیابی موانع توسعه اکوتوریسم“گردشگری طبیعی” شهرستان گیلان غرب با هدف شناخت موانع و رفع آن در راستای گسترش صنعت توریسم بود. این پژوهش بر آن است با روش توصیفی و تحلیلی و بهره گیری از اسناد مدارک کتابخانهای و همچنین مشاهدات میدانی و توزیع ۹۹ پرسشنامه در بین گردشگران و همچنین از آزمونهای کایاسکور و تیتست در محیط نرم افزار spss در جهت اثبات یا رد فرضیات استفاده شد. در نهایت موانع توسعه اکوتوریسم را در شهرستان گیلان غرب شناسایی و راهکارهای را برای بهبود آن ارائه شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که بین میزان تحصیلات و رضایتمندی از گردشگری شهرستان و همچنین بین کیفیت امکانات و افزایش گردشگر رابطه معناداری وجود دارد ولی بین نقش تبلیغات و جذب گردشگر در شهرستان گیلان غرب رابطه معناداری وجود ندارد. بهترین راهکارها در جهت توسعه اکوتوریسم، سرمایه گذاری در بخش صنعت گردشگری و ایجاد امکانات زیربنای و تسهیلات خدماتی مورد نیاز و همچنین تبلیغات موثر در جهت جذب گردشگر می باشد.
۳- دولابی وشیخی(۱۳۸۹)هدف اصلی در این تحقیق شناسایی موانع و مشکلات توسعه گردشگری در جزیره قشم بود که با بررسی ادبیات تحقیق، تحقیقات قبلی و با استفاده ازدیدگاه ساختارگرای پارسنز، نظریات کنش متقابل نمادین مربوط کولی و همچنین نظریه مبادله هومنز و نظریه نمایشی گافمن به فرضیات تحقیق دست یافتیم. در این تحقیق ابتدا از روش اسنادی و مطالعه کتابخانه ای و سپس از روش پیمایشی و با استفاده از تکنیک پرسشنامه به جمع آوری اطلاعات پرداختیم. با به شناسایی متغیرهای مستقل و جمع آوری اطلاعات در مورد این متغیرها از طریق پرسشنامه و با استفاده از نرم افزار spssبه تحلیل این داده ها پرداخته می شود و به تحلیل استنباطی با آماره های مانند ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر به تجزیه و تحلیل فرضیات پرداختیم. در این تحقیق متغیر وابسته توسعه گردشگری که از طریق میزان رضایت گردشگران از بخشهای مربوط به گردشگری سنجیده شد و تاثیر عواملی از جمله: انواع جذابیتهای گردشگری، احساس امنیت، تبلیغات ، وضعیت حمل و نقل و اماکن اقامتی خدماتی بر متغیر وابسته مورد بررسی قرار گرفت.
۴ – منصوری فر(۱۳۸۹) کتابی تحت عنوان بررسی موانع توسعه صنعت گردشگری در استان مازندران را از جنبه های ساختاری، امکانات زیر بنایی و خدماتی و فرهنگی و اجتماعی مورد بررسی قرار داد و همچنین علل توسعه نیافتگی صنعت گردشگری در استان مازندران را تشریح کردند، که منظور از عوامل ساختاری همان همکاری ها و هماهنگی و روابط بین سازمانی میان سازمان های متولی و مرتبط با صنعت توریسم است، و منظور از امکانات زیر بنایی و خدماتی یعنی ایجاد شبکه های ارتباطی منظم در مسیر های توریستی و حل مشکلات حمل و نقل و بهبود تاسیسات بهداشتی و شبکه های آب و …  و تاسیسات اقامتی و خدمات گردشگری است؛ و توسعه نیافتگی یعنی عدم افزایش درآمد سرانه و تولید ناخالص ملی می باشد که این عوامل به نوبه خود باعث می شود که وضعیت عوامل اجتماعی نظیر بهداشت، آموزش، حمل و نقل، مسکن و … بهبود نیابد و بطور کلی باعث کاهش استاندارد های  زندگی شود.
۵ – رمضانی(۱۳۸۲)پایان نامه ای تحت عنوان بررسی تطبیقی بازتاب های فضایی سیاست های جذب توریست در قبل و بعد از انقلاب اسلامی(مطالعه ی موردی آن در شهرستان بابلسر) انجام شد. ، که به بررسی گردشگری در ایران قبل از انقلاب اسلامی و بعد از انقلاب اسلامی و چگونگی جذب توریست پرداخت، که در قبل از انقلاب از جهاتی پر رونق بوده است که یکی از عوامل موفقیت نسبی گردشگری ایران در قبل از انقلاب اسلامی که مثل بسیاری از مسائل دیگر مثل ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک قرار دارد می باشد. به این معنی ساختار جهانی برای ورود جهانگردان از کشور های بزرگ جهانگرد فرصت به ایران فراهم بود. ولی بعد از انقلاب با کاهش گردشگران غربی بویژه امریکایی ها مسیر جذب جهانگرد به سوی حوزه های ژئوپلتیکی جدید یعنی کشور های همسایه مقابل می شود که خروج ایران از این ساختار به خاطر ارزش ها و ایدئولوژی هایی بوده است که بعد از انقلاب اسلامی مطرح و نسبت به قبل از آن تفاوت ماهوی دارد.
۶- مدهوشی وناصر پور(۱۳۸۲)در این پژوهش عوامل مؤثر بر توسعه نیافتگی صنعت گردشگری استان لرستان مورد بررسی قرار گرفت

 

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

ه و چهار عامل تعدد مراکز تصمیم گیری، ضعف بازاریابی، ضعف امکانات زیربنایی و خدمات گردشگری و فقدان فرهنگ پذیرش گردشگر، که به نظر می رسید با توسعه نیافتگی صنعت گردشگری لرستان مرتبط باشند، به عنوان ابعاد موضوع مطرح گردید . پس از آن به جمع آوری اطلاعا ت و شناسایی جنبه های مختلف موضوع از طریق مصاحبه با کارشناسان مختلف و مطالعات کتابخان های پرداخته و برای پاسخگویی به چگونگی ارتباط این عوامل با توسعه نیافتگی صنعت گردشگری لرستان چهار فرضیه، تدوین و برای آزمون این فرضیات از آزمونهای آماری نظیر آزمون همبستگی اسپیرمن، آزمون رتبه بندی فریدمن و آزمون t-test استفاده گردیده است. به منظور جمع آوری اطلاعات از دو سری پرسشنامه استفاده شده و نتایج مطالعه مبین این است که بین تعدد مراکز تصمیم گیری و توسعه نیافتگی صنعت گردشگری استان لرستان و همچنین بین ضعف امکانات زیربنایی وخدمات گردشگری و نیز ضعف بازاریابی و در انتها فقدان فرهنگ پذیرش گردشگر با توسعه نیافتگی صنعت گردشگری استان لرستان یک رابطه مستقیم وجود دارد.
۷- جعفریان (۱۳۸۶) پایان نامه ای تحت عنوان: علل توسعه نیافتگی و مشکلات گردشگری و مدیریت آن در استان مازندران ( مطالعه ی موردی آن در شهرستان بابلسر) انجام داد . و به عواملی که مشکلات و ضعف های گردشگری می باشد پرداخته که شامل ضعف های موجود در بخش مدیریت، شناسایی موانع زیر بنایی و خدماتی مرتبط، شناسایی موانع و ضعف های موجود در بازار یابی و شناسایی موانع و مشکلات فرهنگی و آموزشی مرتبط با صنعت گردشگری می باشد. سازماندهی جامع و تشکیلاتی بصیر و بهره مند از مدیرانی مجرب، آگاه و برنامه ریزانی دانشمند و مجربانی خردمندو دلسوز و همچنین بازاریابی و تبلیغات از امور بسیار مهم و کلیدی در صنعت گردشگری است و در واقع تبلیغات و بازار یابی صحیح رکن اساسی گردشگری است.
۸- دیبایی (۱۳۷۱)در کتابی تحت عنوان شناخت جهانگردی به مسائل جهانگردی پرداخته است که او معتقد است که عوامل و عناصر موثر در توسعه ی سیاحت و جهانگردی برخوردار می باشد ولی به سبب کمبود امکانات برای بهره برداری از این مواهب تاکنون نتوانسته آنچنان که شایسته است از نعمت اثرات اقتصادی و اجتماعی جهانگردی بهره گیرد و نارسایی هایی که در زمینه ی در زمینه ی بهره برداری از صنعت جهانگردی در کشور ایران وجود داشته و هنوز دارد عبارتند از: فراهم نبودن امکانات و تسهیلات در زمینه ورود و خروج اتباع خارجی و غیره و همچنین تبلیغات و فرهنگ سازی از عوامل مهم در جذب گردشگر در این صنعت پر رونق می باشد. که باعث شافت بیشتر و  بهتر جهانگرد و اثری بسیار موثرتر و عمیق تر خواهد گذاشت.

 

 

۲-۲۶-۲- پیشینه ی خارجی:

 

 

۱ -پرسیلا بونی فیس(۱۳۸۰) در کتاب مدیریت گردشگری فرهنگی ترجمه محمود عبدالله زاده که به کاهش صنعت گردشگری می پردازد، که عواملی چون تسهیلات کم، عدم جاذبه های مناسب، عدم امنیت و عدم زیر ساخت های مناسب باعث کاهش در صنعت و جذب توریسم و گردشگر می شود. یعنی عواملی که باعث تسهیلات کم می شوند مانند نبود قوانین و مقررات، نبود تبلیغات برای جهانگردی بطور هماهنگی های لازم برای فعالیت های جهانگردان، عدم جاذبه های مناسب که منظور همان عوامل و امکاناتی که برای گردشگران طراحی می شوند و از نظر بازدید کنندگان بسیار مطلوب باشد نه به میزان یک جاذبه ی فراهم به آن نگاه کرد. عدم امنیت و خطر که منظور این عامل کاهش صنعت گردشگی میگردد مقابل درک است که شورش ها، سرقت ها، کیف زنی و تروریسم موجب بی میلی گردشگران می شود.نبود زیر ساخت های مناسب نظیر خطوط زمینی، دریایی، هوایی و همچنین امکانات رفاهی برای بازدیدکنندگان از مراکز دینی و باستانی می باشد.
۲ -داسل ویل راجر( ۱۳۷۸) در کتاب مدیریت جهانگردی ( مبانی، راهبردها و آثار ) که توسط محمد اعرابی و داوود ایزد ترجمه گردید، به نقش دولت و مدیریت کلان آن و وظایف دستگاه گردشگری که درامر سیاستگذاری و اداره آن ایفای نقش کنند. که اختصاص وزارت خانه ای کامل به امر گردشگری و هماهنگی با اهداف اقتصادی و اجتماعی کشور و ایجاد اشتغال برای ایجاد درآمد و تشویق سرمایه گذاران بخش خصوصی در این بخش و همچنین ایجاد قوانین امنیتی برای جذب جهانگرد.
۳ -کالین مایکل هال و جان ام جنکینز( ۱۳۷۸)   در کتاب سیاست گذاری جهانگردی به تدوین استراتژی گردشگری بپردازد که تحت تاثیر عواملی است که این سیاست های گردشگری را باید با دقت و حوصله طراحی می نمود و توسعه داد، و در بسیاری از کشور های دنیابه همگام طراحی و تدوین سیاست های کلان و اجرای برنامه های خود به گردشگری به عنوان ابزار های موثر در ادامه روند توسعه ی سیاسی، فرهنگی اقتصادی توجه خاصی مبذول می شود.
۴-فیلیپ ال.پیرس کتاب “رفتار گردشگری”به رشته ی تحریر در اورده که در آن سعی شده به سوالات ،گردشگران چه می کنند،به چه می اندیشند،چگونه احساس میکنند و چه چیز به افکار و احساسات انها تاثیر می گذارد؟به نگاه روانشناسی اجتماعی پاسخ می دهد.
۵-ای.وندا-جورج،هدرمایر،دانلد.جیرید(سال۱۳۹۳)در کتاب”توسعه ی گردشگری،محلی گرایی و تغیرات فرهنگی”به بررسی زمینه ها،سوابق و سیر تحول توسعه گردشگری پرداخته و با انجام مطالعات موردی عمیق در چند روستای کانادا ،اثرات و پیامد های آن را در سطح محلی با توجه به تغییرات فرهنگی بررسی و تحلیل می کنند.
۲۲-۲۷-مدل مفهومی تحقیق:
توسعه گردشگری وجذب توریسم
عوامل فرهنگی
عوامل اقتصادی
عوامل انسانی
عوامل مدیریتی
عوامل زیر بنایی
فصل سوم:
روش تحقیق

 

 

مقدمه

 

 

هدف اصلی هر تحقیق، کشف، تبیین، تفسیر و گسترش دانش پیرامون پدیده های خاصی می باشد.جهت رسیدن به هر هدف ومقصودی،دانستن راه رسیدن وچگونگی رسیدن به آن مهمترین مراحل انجام کار می باشد.انجام تحقیق وکارهای پژوهشی نیز از این قاعده مستثنی نیستند.بنابراین برای اینکه بتوان نتایج درستی از یک تحقیق بدست آورد لازم است از یک روش تحقیق علمی مناسب ومتناسب باموضوع استفاده شود،تابا هزینه کمتر،سرعت بیشترودقت بالاتر به نتایج مطلوب رسید. در این پژوهش سعی گردید تا با استفاده از اصول و قواعد کلی تحقیق علمی، روش و ابزار اندازه گیری مناسبی برای مطالعه انتخاب شود. در این فصل به بررسی روش تحقیق، جامعه آماری، روش تعیین حجم نمونه، روش نمونه گیری، ابزار اندازه گیری، روایی و پایایی آن و روش تجزیه و تحلیل داده ها پرداخته شده است.

 

 

روش تحقیق

 

 

روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی است. و از لحاظ زمانی یک تحقیق مقطعی به حساب می آید. تحقیق توصیفی همانگونه که از نامش به وضوح می توان دریافت توصیف عینی، واقعی و منظم حوادث، رویدادها و موضوعات مختلف می باشد. در تحقیق مقطعی هدف محقق درک و شناخت تغییرات پدیده ها در طول زمان است. این تحقیق از نظر هدف جزء تحقیقات کاربردی است. که متناسب با حجم جامعه به جمع آوری داده ها پرداخته شد.

 

 

فرآیند تحقیق

 

 

جامعه آماری

 

 

جامعه ی پژوهش شامل کلیه ی مواردی است که دارای خصوصیات و ویژگی های مشترک و موردنظر پژوهشگر باشند. جامعه آماری این پژوهش را کلیه کارکنان شاغل اعم از بخش خصوصی و دولتی که به نوعی درگیر با اشاعه فرهنگ و ارائه خدمات صنعت گردشگری درگیر و در سال ۱۳۹۴ در شهر یاسوج مشغول به فعالیت می باشند، تشکیل می دهدکه تعداد آنها ۵۰۰ نفرمی باشد.

 

 

حجم نمونه ی آماری

 

 

در این تحقیق جهت برآورد حجم نمونه کارکنان از فرمول کوکران به شرح زیر استفاده شده است:
N: حجم نمونه
N: حجم جامعه مورد مطالعه
P: نسبت موفقیت در جامعه آماری
q: نسبت عدم موفقیت در جامعه آماری

۸۲/۰

 

 

 

 

عوامل انسانی

 

 

۸۵/۰

 

 

 

 

عوامل فرهنگی

 

 

۷۹/۰

 

 

 

 

عوامل زیربنایی

 

 

۹۱/۰

 

 

 

 

عوامل مدیریتی

 

 

۷۵/۰

 

 

 

 

با توجه به نتایج حاصل از محاسبه پایایی آزمون مقادیر پایایی به دست آمده برای تمامی سوالات پرسشنامه بالاتر از ۷/۰ بوده و بیانگر پایایی مناسب ابزار هستند.

 

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

 

روش گردآوری داده ها

 

 

به منظور جمع آوری داده ها با مراجعه حضوری به ادارات و نهادهای مرتبط با گردشگری پرسشنامه متناسب با حجم نمونه در هر اداره میان کارکنان توزیع گردید.

 

 

روش تجزیه و تحلیل داده ها

 

 

در این پژوهش جهت توصیف داده های جمع آوری شده از انواع شاخص های آماری توصیفی از جمله جدول فراوانی، درصد فراوانی و انواع نمودارها، از جمله نمودارهای ستونی و دایره ای استفاده می شود. همچنین جهت تعیین همبستگی بین متغیرهای تحقیق از خی دو،آزمون t و آزمون فریدمن ،میانگین،واریانس استفاده شده است. و همه محاسبات و تجزیه و تحلیل های آماری از طریق نرم افزارSPSS انجام شد.سطح معنی داری آزمون هم بزگتر از۳ می باشد.

 

 

۳-۱۰ – خلاصه:

 

 

پس از طرح سوال تحقیق، مطالعه و جمع آوری اطلاعات لازم مربوط به آن بایستی روش تحقیق تعیین گردد. انتخاب روش انجام پژوهش وابسته به موضوع و اهداف تحقیق می باشد. هر تحقیق روش خاصی را می طلبد. بنابراین روش تحقیق و انتخاب صحیح آن برای انجام کار پژوهش اهمیت فراوانی دارد. در فصل سوم روش تحقیق، جامعه آماری، نمونه آماری، ابزار جمع آوری اطلاعات، نحوه نمره گذاری سولات، روایی، اعتبار و روش تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده مورد بررسی قرار گرفت.
فصل چهارم:
تجزیه و تحلیل داده ها

 

 

۴-۱- مقدمه

 

 

استفاده از آمار به ایجاد نظم در پدیده های تحت بررسی در تحقیق کمک قابل توجهی می نماید. در این فصل اطلاعات حاصله با استفاده از آمار توصیفی از روی نمونه ها تنظیم، سپس با استفاده از آمار استنباطی و با توجه به سؤالات اصلی تحقیق، تحلیل شده است. این پژوهش به برسی وضعیت عوامل موثر بر توسعه گردشگری و جذب توریسم در شهر یاسوج پرداخته است.

 

 

۴-۲- تشریح یافته های توصیفی مورد مطالعه

 

 

با استفاده از آمار توصیفی ابتدا داده های جمعیت شناختی پرسشنامه و سپس داده های مربوط به سؤالات پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
داده های جمعیت شناختی پرسشنامه در جدول (۴-۱) تا (۴-۴) یافته های جمعیت شناختی تحقیق شامل جنس، سن، میزان تحصیلات و سابقه خدمت به همراه نمودارهای آماری نشان داده شده است.

 

 

۴-۳- توزیع فراوانی جنسیت

 

 

با توجه و تحلیل داده ها، ۲۲۰ نفر (۳۳/۷۳درصد) از پاسخگویان را مردان ۸۰ نفر ( ۶۶/۲۶ درصد) باقیمانده را زنان تشکیل می دهند.
جدول و نمودار زیر درصدفراوانی دو گروه جنسیت را نشان می دهد.

تلف نظام آموزشی، ضرورت اهمیت و توجه به کارآمدی و تخصص فرهنگیان (علی الخصوص آموزگاران)، از اهمیت بسزایی برخوردار است “(موسوی،۱۳۸۵،ص۲۹).
“به طور معمول ارائه ی یک دوره ی آموزشی جدید، کار آسانی است، ولی اگر این اقدام آموزشی مورد ارزشیابی قرار نگیرد امکان دارد بتوان هرگونه برنامه ی آموزشی را موجه دانست. به عبارت بهتر، هرگز نمی توان ادعا کرد که آموزش خودبه خود سودمند است مگر آنکه ارزیابی شود . برای جلوگیری از گسترش بی رویه ی هزینه ها ، زمان و سرمایه آموزشی، مدیریت باید بر ارزیابی کامل دوره ها اصرار ورزد تا زمان و هزینه ای که صرف می شود (از برنامه ریزی و نیازسنجی مقدماتی گرفته تا اجرای نهایی و ارزیابی پایانی) ،دستمایه ی رضایت بخشی را به همراه آورد”( دولان و شولز، ترجمه طوسی، ۱۳۸۴، ص ۲۸۵).
“فقدان ارزیابی ممکن است جدی ترین مشکل را در برنامه های آموزشی و توسعه بوجود آورد، به عبارت ساده تر، سؤالی که اکثر متخصصان پرسنلی مطرح می کنند این است که، آیا برنامه های آموزشی به اهداف از پیش تعیین شده خود رسیده اند؟”(جزنی،۱۳۷۵،ص ۱۸۶). در حقیقت “اهمیت ارزیابی اثربخشی آموزشی دوره های تخصصی ضمن خدمت در این است که نتایج آن به صورت بازخورد به برنامه های آموزشی مجدداً تغذیه شود تا به این ترتیب تغییرات لازم و اساسی در متن برنامه ها ایجاد گردد. مسئله ی مهم دیگر اینکه ارزشیابی برنامه های آموزشی بدون ارزشیابی صحیح از نحوه ی کار شرکت کنندگان در برنامه، کاری ناقص و بدون ثمر خواهد بود. بنابراین در یک ارزشیابی کامل از برنامه ی آموزشی، باید به محتوا و چگونگی برنامه ها و تأثیرات آن در کار و عملکرد شرکت کنندگان توجه مخصوص و دقیق داشت “(ابطحی، ۱۳۸۳، ص ۱۲۲). از این رو چنین به نظر می رسد که تحقیق و تفحص در این زمینه و ارائه ی پیشنهادها و راهکارهای مناسب می تواند به بهبود وضعیت موجود کمک کند، بنابراین جهت برگزاری منظم و موفقیت آمیز دوره های آموزشی لازم است ارزیابی های دقیق و حساب شده ای از دوره ها به عمل آید تا مشخص شود آیا دوره هایی که اجرا می شوند به اهداف پیش بینی شده ی خود نائل آمده اند یا خیر و این موفقیت به چه میزانی و در کدام ابعاد از اهداف دوره هاست و یا اینکه نقاط ضعف و معایب دوره ها را شناسایی کرد و در راستای بهبود آن ها گام برداشت.
نظر به اهمیت و جایگاه آموزش، به ویژه آموزش ضمن خدمت آموزگاران در جامعه و علاقه ی پژوهشگر به بخش آموزش و بهبود منابع انسانی و اعتقاد به ضرورت آموزش های کاربردی به آموزگاران و با توجه به هدف کلی تحقیق که بررسی اثربخشی دوره های کوتاه مدت آموزگاران شهرستان طارم زنجان است، این موضوع برای پژوهش انتخاب شده است.
ارزشیابی دوره های ضمن خدمت به شکل های متفاوتی می تواند انجام شود. در این پژوهش از مدل هدف مدار برای بررسی اثربخشی دوره های کوتاه مدت ضمن خدمت آموزگاران شهرستان طارم استفاده می گردد.
البته در این راستا تحقیقات متعددی از سوی پژوهشگران انجام شده است و هریک با روش و دید خاصی این دوره ها را مورد مطالعه و بررسی قرار داده اند. اما از آنجا که علوم و فنون ایستا نبوده و دائماً در حال تغییر و تحول می باشند و کارکنان و نیازهای آنان در شرایط مختلف متفاوت می باشد لازم است که به طور مستمر و با استفاده از روش های مختلف تأثیرات این دوره ها را مورد بررسی قرار داد.
تعریف اصطلاحات
– آموزش ضمن خدمت معلمان[۸]:
عبارت است از ” ارائه ی درس هایی برای ورزیده تر کردن معلمان به منظور قادر ساختن آن ها برای کسب کردن مهارت های جدید و آگاه کردن از روش های پیشرفته جدید در آموزش و پرورش . به عبارت دیگر، تنظیم و اجرای برنامه ی خاصی برای معلمان که مشغول کارند و این امر را برای افزایش اطلاعات فنی و حرفه ای آنان در تعطیلات تابستان یا در ظرف سال تحصیلی انجام می گیرد” ( فرمهینی فراهانی، ۱۳۷۸، ص ۲۷۳).
در ایران این نوع آموزش به دو صورت کوتاهمدت (۱۵- ۳۰۰ ساعت) و بلندمدت (دوره کاردانی، کارشناسی و ارشد) با هدف بالا بردن سطح دانش و مهارت شغلی، ایجاد تخصصهای لازم و متناسب با مشاغل، افزایشکارایی، بهروز درآوردن دانش و اطلاعات و… کارکنان متداول است.(زرین فر،۱۳۷۸).
در این تحقیق منظور از دوره های آموزش ضمن خدمت، دوره های کوتاه مدت تخصصی ویژه ی آموزگاران مقطع ابتدایی است که نوعی آموزش مقطعی و (۱۶ تا ۱۰۰ ساعته) می باشد که در سال های تحصیلی۸۸-۹۰ از طرف مرکز آموزش نیروی انسانی استان با کسب مجوز از وزارت آموزش و پرورش برای آموزگاران مقطع ابتدایی در دروس معین متناسب با وظایف شغلی آنان دایر می کند، تا دانش و مهارت آنان را افزایش دهد و در پایان دوره در صورت موفقیت، به آن ها گواهینامه ی پایان دوره داده می شود که در ارتقاء شغلی آنان مؤثر می باشد. که در این پژوهش شامل دوره های “ارزشیابی کیفی- توصیفی” ، “روش تدریس در کلاس های چندپایه” ، “مهارت های آزمایشگاهی درس علوم تجربی ابتدایی” ، “روش های تدریس درس تربیت بدنی در دوره ابتدایی” است.
اثربخشی [۹] آموزشی:
– چستر بارنارد[۱۰] معتقد است ” اگر عملی به هدف برسد اثربخشی حاصل شده است. هرگاه برنامه های آموزشی یک سازمان به تحقق هدف های خود منجر شود اثربخشی به دست آمده است”(صباغیان،۱۳۸۹ ،ص۲۳ ).
علاقه بند در تعریف اثربخشی ذکر می کند که” اثربخشی یعنی انجام دادن کارهای درست یا تمرکز بر نتایج کار است و اثربخشی وقتی حاصل می شود که سازمان به هدف ها یا نتایج مطلوب
خود نائل آید”(علاقه بند،۱۳۷۶، ص ۱۶).
در این تحقیق منظور از اثربخشی آموزشی میزان تحقق اهداف دوره های کوتاه مدت برگزارشده توسط اموزش و پرورش شهرستان طارم است. معیارهای اثربخشی نیز عبارتند از: میزان به کارگیری اهداف و محتوای دوره ها ی گذرانده شده در کلاس های درس، که اطلاعات مورد نظر درباره ی آن ها با مراجعه به آموزگاران، دانش آموزان ایشان و مدیران مدارس از طریق پرسشنامه و در مورد دوره های تربیت بدنی و علوم آزمایشگاهی با چک لیست مشاهده از کلاس های درس جمع آوری می گردد.
ارزش یابی توصیفی[۱۱]:
شیوه ای از ارزش یابی تحصیلی تربیتی است که اطلاعات لازم، معتبر و مستند برای شناخت دقیق و همه جانبه ی فراگیران در ابعاد مختلف یادگیری، با استفاده از ابزارها و روش های مناسب مانند کارپوشه، آزمون ها (با تأکید بر آزمون های عملکردی) و مشاهدات در طول فرایند یاددهی یادگیری به دست می آید؛ تا براساس آن بازخوردهای توصیفی موردنیاز برای کمک به یادگیری و یاددهی بهتر در فضای روانی و عاطفی مطلوب برای دانش آموز، معلم و اولیا حاصل آید.[۱۲]
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
مقدمه
در این فصل به بررس ادبیات و پیشینه ی تحقیق پرداخته شده است. برای این کار محقق با مراجعه به منابع کتابخانه ای از قبیل کتب و نشریات تخصصی و مرتبط با موضوع تحقیق، اسناد و مدارک مرتبط، اینترنت و همچنین با جستجو و بررسی پژوهش ها و گزارش های تحقیقاتی مرتبط با موضوع و مسئله ی تحقیق به انتخاب مرتبط ترین موضوعات پرداخته شده است. در پژوهش حاضر با مراجعه به منابع داخلی و خارجی از قبیل کتابخانه ای و یا اینترنتی و با مراجعه به تحقیقات مرتبط انجام شده، ادبیات و پیشینه ی تحقیق تدوین گردیده است. برای انجام این کار ابتدا جایگاه آموزش در منشور توسعه سازمانها تشریح شده و ضرورت آموزش های کارکنان و انواع آن مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه ضمن ارائه تعاریفی ازآموزش های ضمن خدمت و ویژگی ها،اهداف،اصول و مراحل آن، اثر بخشی و ارزیابی اثر بخشی آموزش، عوامل مؤثر در اثر بخش بودن آموزش مطرح ، شاخص ها و روشهای مختلف ارزیابی اثر بخشی دوره های آموزشی ضمن خدمت مورد بحث قرار گرفته و همچنین به تشریح دوره های کوتاه مدتی که در سال های ۸۸-۹۰ برای آموزگاران برگزار شده، پرداخته شده و در پایان نمونه هایی از تحقیقات داخلی و خارجی مرتبط با موضوع ارائه شده است.
آموزش [۱۳]
کمیسیون خدمات نیروی انسانی تعریف وسیع و گسترده ای از آموزش ارائه می دهد و آموزش را “یک فرآیند طراحی شده جهت اصلاح نمودن طرز فکر، دانش یا مهارت ها ی رفتاری از طریق یادگیری تجربی، جهت نائل شدن به عملکرد موثر در یک فعالیت یا در دامنه ای از فعالیتها و اهداف آنها در کارگاههای آموزشی که توانایی های افراد و رضایت فعلی و آتی نیازهای نیروی انسانی سازمان را توسعه می دهند” می داند (حاجی کریمی و رنگریز، ۱۳۷۹ ، ص ۲۶۶ ). اما بنا به تعریف یونسکو ، سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد، “آموزش و پرورش عبارت است از تمام کنش ها، اثرات، راهها و روشهایی که برای رشد و تکامل و توانایی های مغزی، معرفتی و همچنین مهارت ها، نگرش ها و رفتار انسان بکار می روند، البته به طریقی که شخصیت انسان را تا ممکن ترین حد آن تعالی بخشد و یکی از ارزشهای مثبت جامعه ای که در آن زیست می کند، باشد” (خراسانی و حسن زاده بارانی کرد، ۱۳۸۶ ، ص۳۸).
“آموزش، تجربه ای است مبتنی بر یادگیری، که به منظور ایجاد تغییرات نسبتا ماندگار در فرد صورت می گیرد تا وی بتواند توانایی خود را برای انجام کار بهبود بخشد” (شیمون[۱۴] ،۱۳۸۰ ، ص ۲۴۸ ). به عبارت دیگر” به هرگونه فعالیت یا تدبیر از پیش طرح ریزی شده ای که هدف آن آسان کردن یادگیری در یادگیرندگان است، آموزش گویند” (سیف، ۱۳۷۹ ، ص۳).
جان اف ام می[۱۵] آموزش را عبارت از “بهبود سیستماتیک و مستمر شاغلین از نظر دانش ها، مهارت ها، توانایی ها و رفتارها می داند که به رفاه آنها کمک، می کند و شرایط بهتری را برای احراز مقام بالاتر فراهم می آورد”، تعریف کرده است (محمدی، به نقل از جان اف ام می، ۱۳۸۲،ص۱۴-۳ ۱). در جایی دیگر “آموزش کلیه مساعی وکوشش هایی تعریف شده که جهت ارتقاءسطح دانش وآگاهی، مهارتهای فنی وحرفه ای وشغلی وهمچنین ایجادرفتارمطلوب درکارکنان یک سازمان جهت آماده کردن آنان برای انجام وظایف ومسئولیتهای شغلی صورت می گیرد”.
در تمامی این تعاریف، ” آموزش عامل اساسی تعالی انسانهاست و این تعالی می تواند در تلطیف روابط کارکنان و مدیریت نیز اثربخش باشد . فردی که کار خود را خوب بداند از کار کردن لذت می برد و برایش ایجاد رضایت می کند و ناخودآگاه این رضایت را ناشی از محیط کار می داند . آموزش به خوبی این هدف را تحقق می بخشد “(میرسپاسی، ۱۳۸۵ ، ص ۴۸۵).
اهمیت آموزش