کازرونی و سجودی (۱۳۸۵)

کارگاههای بزرگ صنعتی با ده نفر شاغل و بیشتر

داده های تلفیقی

متغیرهای بهره وری و مزد جایگزین تأثیری مثبت بر سطح مزدها دارند اما شرایط بازار کار بیشتر از ویژگیهای نیروی کار، عامل تعیین کننده مزد است.

کازرونی و محمدی (۱۳۸۶)

کارگاههای بزرگ صنعتی با ده نفر شاغل و بیشتر

اتورگرسیو با وقفه های توزیعی و الگوی تصحیح خطا

متوسط بهره وری در بخش صنعت ایران تأثیر معناداری بر مزد واقعی صنعت نداشته و عواملی چون دولتی بودن صنایع بزرگ، دخالت های دولت و عوامل نهادی و قانونی در تعیین مزدها دخیل هستند.

گودرزی و عطایی (۱۳۸۸)

دانشگاههای آزاد اسلامی مبارکه و فلاورجان

روشهای آماری توصیفی

رابطه مثبت میان مزد، خدمات رفاهی و تشویق و تنبیه با بهره وری نیروی انسانی وجود دارد.

فصل سوم
روش شناسی تحقیق
 
مقدمه
یکی از الگوهای نیوکینزینی که برای تبیین رفتار بنگاه‌های اقتصادی ارائه شده نظریه مزد- کارایی است. این الگو به دنبال آن است که توضیح دهد چسبندگی مزدها و در پی آن وجود بیکاری غیر ارادی در بازار کار ناشی از رفتار بهینه‌یابی بنگاه‌ها است. در این دیدگاه‌ افزایش مزد صرفاً به معنی افزایش هزینه تولید نیست بلکه می‌تواند عاملی برای ارتقاء کارایی باشد. در نظریه مزد کارایی بیان می‌شود کاهش مزد الزاماً به نفع بنگاه نیست، زیرا کاهش مزد نه تنها هزینه‌های بنگاه را ممکن است کاهش ندهد بلکه هزینه‌های دیگری را تحمیل نماید و از طرف دیگر میزان تلاش کارگران را کاهش داده و از این طریق کارایی را کاهش خواهد داد. این امر سبب می‌شود که بین مزد و کارایی رابطه مثبتی بوجود آید.
در این فصل به مدل سولو، مدل شاپیرو- استیگلیتز، مدل کم کاری، مدل انصاف، مدل گردش کار، مدل انتخاب نامساعد و … اشاره خواهد شد. بهرحال این نظریه‌ها هر یک به دنبال تبیین شرایط حاکم بر بازار کار هستند تا از این طریق بتوانند چسبندگی مزدها و دلایل وجود بیکاری غیرارادی در بازار کار را ارائه نمایند.
مدل اولیه سولو و مزد کارایی
۳-۲-۱- فرضیه مزد کارایی سولو
برای اولین بار لیبن اشتاین[۴۹](۱۸۵۷ و ۱۹۵۸) بحث مزد- کارایی را بیان نمود. طبق نگرش وی اگر بنگاه‌ها مزد بالاتری بپردازند، کارگران باانگیزه تر و با بهره‌وری بالاتر را جذب می‌کنند. این فرضیه تأثیر زیادی در مطالعه شاپیرو و استیگلیتز[۵۰] (۱۹۸۴) داشت. آنها در مطالعه خود از الگوی لیبن اشتاین برای تبیین بیکاری غیرارادی استفاده نمودند[۵۱].
همانگونه که بیان شد لیبن اشتاین (۱۹۵۷) بحث سلامت فیزیکی کارگر و بهره وری نیروی کار را مرتبط با مزد حقیقی دانست. یعنی اگر بنگاه‌ها مزد بالاتری بپردازند، کارگران سالم‌‌تر و با بهره‌وری بالاتر را جذب می‌کنند. سولو (۱۹۷۹) مدل ساده‌ای را برای اقتصاد‌های پیشرفته مطرح نمود که در آن مزدهای بالاتر موجب بهبود روحیه و از این رو بهره‌وری را از طریق افزایش در تلاش کارگران تحت تأثیر قرار می‌دهد.
فرض کنید در کوتاه مدت هستیم و موجودی سرمایه بنگاه برابر  است. نکته اصلی مدل سولو آن است که مانند یک تابع تولید معمولی، مقدار تولید تابعی از تعداد نیروی کار نمی‌باشد. بلکه تولید تابعی از تعداد کارگران موثر یا کارا است. لذا مسأله تعداد کارگران نیست بلکه مسأله میزان تلاش و بهره‌وری آن‌ها است. فرض کنید  ‌باشد، که  میزان تلاشی است که تابعی از مزد می‌باشد.
 
یعنی افزایش  ‌موجب افزایش تلاش می‌شود اما با نرخ نزولی.
برای یک بنگاه تابع تولید عبارت است از:
 
نمودار۳-۲-۱- رابطه مزد و تلاش
‌= نیروی کار موثر است.

مدیریتی

در هر سازمان تقسیم‌بندی صریحی از نیروی کار وجود دارد و هر فردی در آن سازمان سلسله مراتب آن سازمان را تجربه می‌کند

گروه‌های کاری

جامعه‌شناسی

ایجاد وفاداری خاص توسط مدیریت و دادن مزد‌های بالاتر منجر به متقاعد کردن کارگران در شرایط بهره‌وری بالاتر است.

نظریه برابری

روانشناسی

اگر به همه یک سطح مزد را بدهیم کسانی که توانایی کمتر دارند،تلاش بیشتر و کسانی که توانایی بیشتر دارند کمتر تلاش می‌کنند.

که جدول فوق به صورت اجمال به صورت زیر قابل بیان است:

1. فرضیه بازار کار دوگانه

طبق نظریه آکرلوف دو نوع شغل وجود دارد که یکی مربوط به بخش اصلی و دیگری مربوط به بخش فرعی است. مشاغل بخش اصلی دارای ثبات بیشتر، نرخ اخراج کمتر، شرایط کاری بهتر و پرداخت‌های بهتری می باشد. در مقابل مشاغل بخشی فرعی دارای نرخ اخراج بالا، شانس تشویق و ارتقاء کمتر، مهارت کمتر پرداخت‌های کمتری است. مشاغل بخش اصلی و فرعی را می‌توان از تفاوت بین مزدهایی که بالاتر از مزد تعادلی و مزدهایی که برابر با مزد تعادلی هستند مشاهده نمود.

2. نظریه وبری سازمان

طبق دیدگاه وبر هر بورکراسی یک سازمان سلسله مراتبی است که در آن هر فردی مسیر‌های شغلی را طبق نردبان ترقی آن سازمان طی می‌کند. در هر سازمان تقسیم‌بندی صریحی از نیروی کار وجود دارد و هر فردی در آن سازمان سلسله مراتب آن سازمان را تجربه می‌کند و هر فردی دارای جایگاه خاصی است.

3. گروه‌های کاری

مطالعات جامعه‌شناسی نشان داده‌اند که تفاوت زیادی بین اقتدار رسمی و واقعی در بسیاری از مشاغل وجود دارد. در این نگرش بیان می‌شود این که تا چه اندازه مدیر می‌تواند بر کارگران مدیریت نماید، صرفاً بستگی به قواعد رسمی ندارد بلکه به میزان زیادی بستگی به قواعد غیر رسمی دارد.
از آن جایی که اعمال مدیریت به صورت ناقص می‌باشد، لذا وفاداری کارگر می‌تواند منجر به بهره‌وری بالاتر شود. بدین ترتیب وفاداری کارگر با مزد بالاتر مبادله می‌شود که این وفاداری از طریق مدیریت کارآمد تبدیل به بهره‌وری بالاتر خواهد شد. در این مدل مزد بالا کارگران را قانع می‌کند تا احساس نمایند که منافع بالاتر برای بنگاه به نفع آنها است.
این مدل به صورت زیر فرمول‌بندی می‌شود:
 
U مطلوبیت کارگر است که تابعی از مزد حقیقی او ()، سطح تلاش او (e)، مزد پرداختی به دیگران و نرخ بیکاری(u)‌می باشد. برای کارگری که مطلوببیت خود را حداکثر می‌کند، مقدار تلاش تابعی از مزد حقیقی او، مزد دیگران و نرخ بیکاری خواهد بود.
 

4. نظریه برابری

اگر همه چیز برابر باشد آیا وقتی که به کارگران بیشتر پرداخت می‌شود محصول بیشتری تولید خواهند کرد؟ طبق این نظریه اگر به کسانی که توانایی کمتری دارند مزد رایج را بدهیم تلاش بیشتری برای تولید انجام می‌دهند و کسانی که توانایی بیشتر دارند مزد رایج را بدهیم (نه مزد بالاتر از آن) کم‌کاری می‌کنند.

۲۹۱۱

۱۵۸۶۹۱۸۶

۲۱۰۱

مأخذ: محاسبات تحقیق
 
سنجش کارایی به روش حداکثر درست نمایی(ML) در صنایع ایران
یکی از بهترین معیارهای ارزیابی عملکرد ‌‌یک صنعت، ارزیابی مرز کارایی[۶۹] در صنعت است که توسط باتیس و کولی(۱۹۹۵)[۷۰] معرفی شده است. طبق مدل باتیس و کولی فرض کنید که رابطه بین نهاده‌‌ها (  ) و ستاده‌‌ها (  ) را ‌می‌توان به وسیله استفاده از تابع تولید تقریب زد که i نشان‌دهنده بنگاه و t سال است. بنابراین مرز تولید که متناظر با بهترین تابع تجربی است به صورت زیر تعریف‌ می‌شود:
(۴-۱)
که  سطح تولید بالقوه[۷۱] به روی مرز تولید در دوره t برای بنگاه i است که ‌‌یک تابع پیوسته[۷۲]، اکیداً فزاینده[۷۳] و شبه محدب[۷۴] بوده و  ‌‌یک بردار مرتبه Kام از نهادها است.
برای برآورد مرز تصادفی ‌می‌توان جزء استوکاستیک  را در تابع تولید تعریف نمود و تابع تولید را به صورت زیر مجدداً بیان نمود:
(۴-۲)
جزء خطای ترکیبی است که vit متغیر تصادفی است و بیان‌گر عوامل برون‌زا و شوک‌های تصادفی[۷۵] است و uit‌ ‌یک متغیر تصادفی که عوامل درون‌زا و ناکارایی تکنیکی تولید را نشان ‌می‌دهد که اصطلاحاً به آن خطای کارایی تکنیکی ‌می‌گویند. معمولاً uit بزرگتر ‌‌یا مساوی ‌‌یا برابر صفر است و فرض شده که مستقل از خطای تصادفی vit‌ می‌باشد. لذا در‌ این تحقیق، کارایی فنی صنایع کشور با استفاده از مدل تابع مرزی تصادفی که بر مبنای مدل باتیس و کولی (۱۹۹۵)‌ می‌باشد، اندازه‌گیری شده است:
(۴-۳)
 
در مدل فوق،  شکل تابع مناسب،  ستانده واحد iام در زمان t و  بردار عوامل تولیدی برای واحد iام در زمان t‌ می‌باشد.  ها متغیرهای تأثیرگذار بر عدم کارایی فنی هر ‌‌یک از واحدهای مورد بررسی است.  ها پارامترها ‌‌یا ضرایب مربوط به متغیرهای مذکور و بردار  ، پارامترهای اصلی مدل هستند که باید برآورد شوند. متغیر  و  نیز به ترتیب بیان‌گر ‌میزان عدم کارایی و سایر اختلالات آماری در مدل ‌می‌باشند.  ، دارای توزیع نرمال منقطع در نقطه صفر با ‌میانگینی برابر با  ‌ می‌باشد.
در ‌این مدل به جای واریانس‌های  و  ، دو پارامتر واریانس (  ) و  که به ترتیب  و  جایگزین و برآورد‌ می‌شوند. پارامتر  در واقع معنی‌دار بودن جزء عدم کارایی و اثر آن در مدل را ارزیابی ‌می‌کند. این پارامتر در فرآیند حداکثر سازی تکراری برآورد گردیده و مقداری بین صفر و‌ ‌یک را اختیار‌ می‌کند.
در حالتی که  برابر با صفر است،‌‌ یعنی  و‌ ‌یا  می‌باشد، جزء عدم کارایی از مدل حذف و مدل  به‌ ‌یک مدل رگرسیونی معمولی تبدیل‌ می‌شود. در شرایطی که  ، در‌ این حالت مدل مذکور به مدل تابع مرزی معین نزدیک خواهد شد.
در رابطه  بایستی‌ میزان عدم کارایی هر بنگاه (  ) از جمله اختلال معمولی (  ) تفکیک شود. بر همین اساس از روش جاندرو و همکاران[۷۶] (۱۹۸۲) استفاده‌ می‌شود. همانطور که در بخش قبل بیان شد جاندرو ‌‌یک رابطه برای تعیین ارزش مورد انتظار شرطی جزء  به شرط جمله اخلال ترکیبی،  را ارایه نمود. در شرایطی که  دارای توزیع نرمال منقطع‌ می‌باشد، ‌این رابطه برابر است با:
(۴-۴)
که در آن  و  است.  درجه نامتقارن و غیرنرمال بودن جمله اختلال ترکیبی (  ) را نشان‌ می‌دهد. هم‌چنین  و  به ترتیب تابع چگالی و توزیع نرمال استاندارد‌ می‌باشند. با استفاده از تابع حداکثر درست‌نمایی(ML) و تخمین  ،  ،  و  از تابع زیر، بر حسب فرض مورد نظر در خصوص نوع توزیع  و هم‌چنین تخمین پارامترهای مدل  ، ‌می‌توان برآوردهایی را برای  و  به دست آورد.
(۴-۵)
 
 
در نهایت‌ میزان کارایی فنی هر‌‌ یک از واحدهای مورد بررسی، برابر خواهد شد با:
(۴-۶)
با توجه به غیرمنفی بودن مقدار ui، از رابطه فوق ‌می‌توان دریافت که دامنه تغییرات‌ میزان کارایی فنی‌‌ یک بنگاه مقداری بین عدد صفر و ‌‌یک خواهد بود. ()
در ‌این تحقیق برای ارزیابی عملکرد، برای  از تابع ترانسلوگ[۷۷] زیر استفاده شده است:
(۴-۷)
 
 
اندیس i، مربوط به مشاهده صنعت، و اندیس t نیز دلالت بر سال مورد بررسی دارد.
که  متناظر با ارزش افزوده صنعت‌ می‌باشد. متغیر Lit نیز عوامل تولیدی مورد استفاده در صنعت هستند. متغیر t نیز سال مورد بررسی را نشان‌ می‌دهد.‌ این متغیر در واقع به نوعی بیان‌گر تأثیر تغییرات فنی در فرآیند تولید است. قابل ذکر است که توزیع مرتبط با « اثرات ناکارایی تکنیکی» ‌‌یک تابع توزیع نرمال غیر منفی قطع شده[۷۸] با مؤلفه‌هایN(  ,  ) ‌ می‌باشد. نتایج حاصل از برآورد تابع مرزی ترانسلوگ در جدول (۴-۴-۱) گزارش شده است.
جدول۴-۴-۱- برآورد تابع مرز تصادفی ترانسلوگ به روش MLE

۳۱۵۰

۰٫۳۶۶۲۷۸

۲۷۳۱

۰٫۵۷۴۸۱۸

۲۳۲۰

۰٫۳۵۷۴۱۹

۱۷۲۱

۰٫۴۱۲۱۴۲

۳۱۹۰

۰٫۴۱۲۳۲۶

۲۷۳۲

۰٫۵۴۲۸۹۸

۲۴۱۱

۰٫۴۸۳۹۹۱

۱۷۲۳

میانگین کل سطح کارایی صنایع کارخانه‌ای

۰٫۴۲۱۱۷۳

مأخذ: محاسبات تحقیق
نتایج حاصل از تخمین نشان می‌دهد که فرآیند تولید صنایع کارخانه‌ای، طی دوره مورد بررسی معنی‌دار و با مسئله عدم کارایی روبرو بوده است. در جدول (۴-۴-۲) نتایج مربوط به برآورد میانگین کارایی فنی صنایع یاد شده، بر حسب سال و به تفکیک ۱۳۱ صنعت نمونه‌ی تحقیق، در سطح کدهای چهار رقمی ISIC، ارائه شده است. همچنان که مشاهده می‌شود، میانگین میزان کارایی فنی این صنایع در در دوره ۱۳۸۷- ۱۳۷۵ در سطح پایین و برابر با ۴۲۱۱۷۳/۰ می‌باشد. در مجموع در دوره یاد شده، به ترتیب صنایع پاک کردن و درجه‌بندی و بسته‌بندی خرما، تولید وسایل نقلیه موتوری، تولید مواد پلاستیکی به شکل اولیه و ساخت لاستیک مصنوعی، تولید خوراک دام و حیوانات، تولید روغن و چربی حیوانی و نباتی و خوراکی، تولید الیاف مصنوعی و تولید گیرنده‌های تلویزیونی و رادیو، دستگاه‌های ضبط یا پخش صوت و ویدئو و کالاهای وابسته به طور نسبی سطح کارایی فنی بالاتری در مقیاسه با سایر صنایع داشته‌اند. در مقابل نیز صنایع تولید کالاهای سرامیکی غیرنسوز غیرساختمانی، آماده‌سازی و ریسندگی الیاف منسوج- بافت منسوجات، تولید سموم دفع آفات و سایر فرآورده‌های شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی، تکمیل منسوجات و تولید آجر دارای پایین‌ترین میزان کارایی فنی بوده‌اند. در این میان به طور متوسط صنایع تولید محصولات مسی با رقم ۷۵۷۳۷۸/۰ از بالاترین و صنایع آماده سازی و آرد کردن غلات و حبوب نیز با رقم ۰۹۴۶/۰ از کمترین کارایی فنی برخوردار بوده‌اند.
متوسط کارایی بیشتر صنایع (۵۲ صنعت)، در دامنه‌ای بین ۴۰/۰ الی ۵۰/۰، متغیر بوده است و تنها یک صنعت دارای میانگین سطح کارایی بیش از ۷۰/۰ بوده‌اند.
 
تحلیل نتایج اثر مزد بر کارایی صنعت
در ‌این تحقیق برای ارزیابی عملکرد بنگاهها، اثر مزد بر کارایی صنعت را بر اساس مدل تجربی زیر مورد آزمون و بررسی قرار داده ایم:
(۴-۹)
که در آن،نشان دهنده کارایی صنعت به عنوان متغیر وابسته و متغیرهای توضیحی شامل:
مزد حقیقی در زیر بخش iام و در سال t را نشان می دهد که با استفاده از شاخص قیمت مصرف کننده این متغیر را تعدیل نموده ایم. هزینه های تحقیق و توسعه بنگاه، بنگاههای بخش خصوصی، سهم شاغلین ماهر،MES1 نقطه بهینه تولید و جمله اخلال می باشند.

طبق نتایج بدست آمده از تخمین، علامت ضرایب مزد نشان می دهد که به طور متوسط در ۱۸/۶۷ درصد صنایع، مزد پرداختی توسط صنایع رابطه مثبت با کارایی صنایع داشته و در ۸۲/۳۲ درصد صنایع این رابطه منفی بوده است.
 
تصریح مدل مزد- کارایی
هدف از این تحقیق، بررسی تأثیر مزد در میزان بهره وری نیروی کار در صنایع کارخانه ای ایران می باشد. زمانی می توان بهره وری را متأثر از مزد نمود که نیروی کار تمامی تلاش و استعدادهایش را حین انجام کار به خدمت نگرفته باشد و تنها در این صورت می توان با افزایش مزد، وی را به این امر تشویق کرد. همچنین علاوه بر مزد پرداختی به نیروی کار، آنچه بهره وری آنها را تعیین می کند، متغیرهایی همچون مهارت، خصوصی یا دولتی بودن بنگاه و نقطه بهینه تولید یک بنگاه تولیدی خواهد بود. ساختار الگوی مورد نظر را بر اساس مبانی نظری و مطالعات تجربی تهیه کرده ایم. شکل عمومی الگوی مورد نظر به صورت زیر است:
(۴-۱۱)
که در آن، نشان دهنده بهره وری نیروی کار و عوامل مؤثر بر بهره وری نیروی کار (متغیرهای توضیحی مورد نظر) در مدل می باشد. نیز جمله اخلال است. شکل تجربی الگوی بهره وری برای برآورد، به صورت زیر ارائه می شود:
(۴-۱۲)
که در آن، بهره وری نیروی کار، به عنوان متغیر وابسته و متغیرهای توضیحی شامل:
مزد حقیقی در زیر بخش iام و در سال t را نشان می دهد که با استفاده از شاخص قیمت مصرف کننده این متغیر را تعدیل نموده ایم. بنگاههای بخش خصوصی، سهم شاغلین ماهر، نقطه بهینه تولید و جمله اخلال می باشند.
 
روش برآورد الگو
جهت برآورد مدل و بدست آوردن ضرایب هر یک از متغیرهای ذکر شده، از روش داده های تلفیقی استفاده شده است. با استفاده از داده های مطالعه ابتدا توسط آزمون هازمن، تصریح الگوی تصادفی در مقابل اثر ثابت جهت انتخاب روش برآورد مدل آزمون شده است. همانطور که در جدول شماره( ۴-۷-۱) مشاهده می گردد مقدار آماره آزمون برابر ۷۶۸/۱۴۳ میباشد ( p-valu=0/0000 ). بنابراین طبق نتایج آزمون حتی در سطح اطمینان ۹۹ درصد هم دلیل قوی برای استفاده از روش اثرات ثابت وجود دارد بنابراین بهتر است از این روش استفاده نماییم.
جدول ۴-۷-۱- آزمون هازمن

نتایج تخمین به روش اثرات ثابت در جدول (۴-۷-۳) ارائه شده است. با توجه به این جدول معادله بهره وری نیروی کار را می توان به صورت زیر نوشت:
(۴-۱۲)
= اثر ثابت مربوط به هر زیربخش
= ضرایب مربوط به مزد زیربخش های صنعت (جدول ۴-۷-۳)
جدول ۴-۷-۲- آزمونF