ر دسترس همگان قرار داد.
ج ) اقدامات، مدیریت و فعالیت های پشتیبانی را مکانیزه و تقویت نمود. به عبارت دیگر می باید به کمک سیستم های الکترونیک همه فعالیت های داخلی سازمان را مکانیزه نمود.
د) در این مرحله سازمان یادگیرنده باید با کمک سیستم های الکترونیکی مراکز تخصصی را ایجاد کرده و مسوول جمع آوری، ‌ذخیره، ‌تحلیل و توزیع دانش باشد، ایجاد مراکز تخصصی نیز با اهداف ایجاد پژوهش، بهبود ومدیریت منابع دانش صورت می گیرد و یا اهدافی از جمله ارائه خدمات آموزشی و مشاوره ای و همچنین ارائه اطلاعات به کارکنان شایسته را دنبال می کند.
۲-۱۲-۲- فن آوری برای افزایش سرعت و کیفیت
از ابتدای قرن بیست و یک یکی از بارزترین پدیده های محیط کار، تقاضای شدید به دانش و سرعت فزاینده یادگیری است، تعداد کم اما رو به رشد شرکت ها در سراسر دنیا فن آوری را به عنوان عامل کلیدی برای دستیابی به یادگیری بهتر و سریع تر تشخیص می دهند. امروزه شرکت ها به سرعت در انواع مختلف فن آوری‌های یادگیری الکترویکی سرمایه گذاری می کنند. به کار گیری آموزش مبتنی بر رایانه، یادگیری اینترنتی و یادگیری از راه دور مبتنی بر شبکه، سیستم های پشتیبانی عملکرد الکترونیکی و آموزش تعاملی با مولتی مدیای مبتنی بر رایانه به شدت در حال افزایش است.
از آنجا که فن آوری های یادگیری، کیفیت، روایی و سرعت یادگیری را افزایش می دهند. لذا همواره در حال پیشرفت و توسعه هستند. فن آوری باعث می شود تا بر خلاف یادگیری سنتی، آموزش در هر لحظه امکان‌پذیر باشد با استفاده از فن آوری یادگیری، یادگیرنده که همان کارکنان سازمان باشند از آزادی عمل بیشتری برخوردارند، به عبارت دیگر زمان و مکان یادگیری با انتخاب خودشان است. دلایل فوق و همچنین قابل دسترس و آسان بودن فن آوری های یادگیری، کارکنان را به استفاده از فن آوری یادگیری تشویق
می کند.
یکی دیگر از مهم ترین مزایای فن آوری یادگیری، توانایی ارائه یادگیری در شرایطی است که آموزش دهندگان و منابع آموزشی، همزمان از یادگیرندگان دور هستند یادگیری از طریق فن آوری، قابلیت دستیابی به هر تعداد حوزه جغرافیایی، از ادارات تا کشورهای مختلف را امکان پذیر می سازد.
سیستم های پشتیبانی عملکرد الکترونیکی یکی از قویترین و اثر بخش تریت کاربردهای فن آوری برای مدیریت دانش و افزایش کارایی یادگیری است. این سیستم به وسیله بسیاری از صاحب نظران ابزار یادگیری در قرن بیست و یکم نامیده شده است. مطابق نظر متخصص این سیستم، گلوریا گری[۱۹]، سیستم پشتیبانی عملکرد الکترونیکی می تواند هر چیزی را که برای عملکرد و یادگیری ضروری است ارائه کند (زالی، ۱۳۸۵: ۲۶۱). به کارگیری هوشمندانه و مناسب این سیستم، به طرق مختلف یادگیری سازمانی را افزایش می‌دهد.
به کارگیری فن آوری، یک منبع قدرتمند در سازمان ها است. اطلاعات و فن آوری صوتی تصویری از سی دی رام ها گرفته تا برنامه های شبکه ای و کاربردهای مبتنی بر رایانه، اقتصاد دنیای امروز هستند. سازمان ها در سراسر دنیا، شیوه ها جدیدی را برای یکپارچه سازی فن آوری های صوتی تصویری کشف می کنند تا یادگیری توسعه یافته ای را به شیوه های کارآمد تر، کم هزینه تر و انعطاف پذیر تر از قبلی ارائه کنند.
۲-۱۳- پیشینه تحقیق
۲-۱۳-۱- تحقیقات در داخل کشور
وجیهه اسماعیلی (۱۳۸۴)، تحقیق خود را تحت عنوان بررسی مکانیزم های یادگیری سازمانی شرکت ملی پالایش فرآورده های نفتی ایران بر پایه عوامل چهار گانه سازمان یادگیرنده بیان می کند. ضمن تعریف و تبیین مفهوم سازمان یادگیرنده، یادگیری و یادگیری سازمانی و بیان چهار عامل: الف) محیط تسهیل کننده یادگیری، ب ) شناسایی نیازهای یادگیری و توسعه، ج ) برآورده کردن نیازهای یادگیری و توسعه، د) بکار بردن دانش فراگرفته شده در محل کار، به عنوان عوامل تشکیل دهنده مکانیزم های یادگیری سازمانی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، به بررسی مکانیزم های یادگیری سازمانی سازمان یادگیرنده در شرکت مذکور پرداخته و راهکارهایی را جهت تبدیل آن شرکت به یک سازمان یادگیرنده ارائه نموده است. پژوهشگر در پژوهش خود در پی یافتن پاسخ به سؤالات زیر است:
شرایط محیطی حاکم بر شرکت پالایش فرآورده های نفتی ایران از لحاظ توجه به تسهیل یادگیری فردی و سازمانی چگونه است؟
آیا شناسایی نیازهای یادگیری و توسعه که لازمه بقای سازمان در محیط رقابتی گونی است در شرکت مذکور مورد توجه قرار می گیرد؟
آیا شرکت یاد شده نیازهای شناسایی شده یادگیری فردی و سازمانی را برآورده می سازد؟
آیا شرکت مطروحه شرایط لازم برای اجرای مفاهیم فراگرفته شده توسط افراد را فراهم می آورد؟
چگونه می توان این شرکت را به یک سازمان ایده آل یادگیرنده تبدیل کرد؟

رابر با ۱۷۰ نفر است. پژوهشگر در تحقیق خود برای تعیین اینکه آیا یادگیری سازمانی در بانک پارسیان وجود دارد یا خیر، از آزمون میانگین بهره جسته و به منظور بررسی وجود ارتباط و میزان آن بین دو متغیر، از آزمون همبستگی پیرسون و اسپیرمن استفاده کرده است. همچنین جهت اولویت بندی مؤلفه های یادگیری سازمانی و کارآفرینی، آزمون تحلیل واریانس فریدمن مورد استفاده قرار گرفته شده است.
با توجه به آزمون های بعمل آمده برای سؤال اول این نتیجه حاصل می گردد که با توجه به سطح معنی دار آزمون مقدار میانگین و برآورد فاصله ای آن، یادگیری سازمانی در بانک پارسیان در حد متوسطی است و برای سؤال دوم نیز این نتیجه بدست می آید که بین یادگیری سازمانی و کارآفرینی رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، نتیجه سؤال سوم نیز حاکی از آن است که بین یادگیری سازمانی و کارآفرینی سازمانی رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد. با توجه به مؤلفه های یادگیری سازمانی:
چشم انداز مشترک
رهبری مشارکتی
فرهنگ سازمانی
اشتراک دانش
توسعه شایستگی های کارکنان
تفکر سیستمی
یادگیری و کار تیمی
محقق پس از آزمون به این نتیجه می رسد که مؤلفه های اشاره شده اول، دوم و پنجم در تبیین کارآفرینی سازمانی نقش مهمی را ایفا می کنند و همبستگی بیشتری با کارآفرینی سازمانی دارند. نتیجه گیری سؤال ششم این است که بین یادگیری سازمانی و مؤلفه های رهبری خلاق و سیستم تشویقی ارتباط بیشتری وجود دارد و نتیجه گیری سؤال هفتم اینکه یادگیری سازمانی بر کارآفرینی سازمانی تأثیرگذار است.
ناهید جاوید دار (۱۳۸۵)، تحقیق خود را تحت عنوان شناخت عوامل مؤثر بر یادگیری سازمانی و رابطه آن با عملکرد سازمانی (عملکرد دانش و عملکرد مالی) در بانک های تجاری انجام داده است در این تحقیق ابتدا مفاهیم یادیگری سازمانی و سازمان یادگیرنده از نظر اندیشمندان گوناگون مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است آنگاه به دیدگاه های مختلف یادگیری سازمانی از جمله تفکر سیستمی، نظریه یادگیری، نگرش راهبردی، مدل ارتن بلد[۲۰] و سرانجام دیدگاه تلفیقی واتکینز و مارسیک پرداخته شده است.
محقق به منظور بررسی مدل در دنیای تجربی، آن را در واحد های ستادی شش بانک تجاری دولتی‌:‌ ملی ایران، صادرات ایران ملت، تجارت و رفاه مورد آزمون قرار داده است و با استفاده از نتایج تحقیق، پیشنهاد‌های خود را در راستای ایجاد تحول در بانک ملت ارائه نموده است. اطلاعات در مورد دو گروه از کارکنان یعنی کارکنان مشاغل رده مدیریتی (ارشد، میانی و اجرایی) و تخصصی جمع آوری شده است. جامعه آماری تحقیق نیز کلیه پرسنل رسمی شاغل در ادارت ستادهای بانک های فوق الذکر هستند که در پایان سال ۱۳۸۴ در محدوده جغرافیایی شهر تهران اشتغال داشته اند. حجم جامعه آماری در رده مدیریتی ۳۱۰۰ نفر و در رده تخصصی ۳۱۱۸ نفر است. واحد های نمونه تحقیق که با روش هدف دار انتخاب شده‌اند مجموعا ۳۹۰ نفر متشکل از ۶ بانک مذکور است که ۴۲ درصد افراد در ادارات مرتبط با فعالیت های مالی (اداره اعتبارات و امور مالی)، ۴۰ درصد در ادارات تحقیقات و برنامه ریزی و ۱۸ درصد در ادارات آموزش اشتغال داشته اند، بیش از ۵۰ درصد (۵۶٫۹) از افراد نمونه، دارای تحصیلات لیسانس و بیش از یک سوم افراد (۳۳٫۳) درای تحصیلات فوق لیسانس و بالاتر، ۶٫۲ درصد دیپلم و ۳٫۶ درصد فوق دیپلم هستند. مشاغل افراد موضوع تحقیق نیز عبارت از ۴۶٫۷ درصد کارشناس، ۱٫۳ درصد مدیر ارشد، ۶٫۹ درصد مدیر میانی و ۴۵٫۲ درصد مدیر اجرایی است.
در جمع آوری داده های پژوهش مورد اشاره سال های ۱۳۸۳ تا پایان ۱۳۸۴ مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش یادگیری مستمر، پرسش گری و گفتگو، یادگیری تیمی و توانا سازی به عنوان متغیرای مستقل و ارتباط سیستمی، استقرار سیستم، رهبری استراتژی (وجود رهبری برای یادگیری) به عنوان متغیرهای میانجی و عملکرد مبتنی بر دانش و عملکرد مالی نیز هر دو به عنوان متغیرهای وابسته انتخاب شده اند.
همچنین در این تحقیق روش الگو سازی معادله ساختاری[۲۱] به منظور ارزیابی رابطه بین ابعاد سازمان یادگیرنده و مقایس های عملکرد سازمانی به کار گرفته شده است.
برای تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی از جمله جداول فراوانی و در بحث آمار استنباطی نیز از روش‌هایی از قبیل ضریب همبستگی، تحلیل عاملی تأییدی و تحلیل مسیر استفاده شده است.
سؤالات تحقیق مذکور عبارتند از:

سازمان یادگیرنده

پویایی یادگیری

۱ تا ۱۰

۱۰

تحول سازمانی

۱۱ تا ۲۰

۱۰

توانمندسازی افراد

۲۱ تا ۳۰

۱۰

مدیریت دانش

۳۱ تا ۴۰

۱۰

فن آوری اثر بخش یاد گیری

۴۱ تا ۵۰

۱۰

تقسیم بندی سؤالات به شکلی خواهد بود تا تمام ابعاد و مؤلفه‌های سازمان یادگیرنده طبق مدل مفهومی ارائه شده در تحقیق حاضر و همچنین مکانیزم های یادگیری سازمانی را در برگیرد.
جدول ۳-۱ این تقسیم بندی را نشان می‌دهد. طبق جدول مذکور برای هرکدام از مؤلفه‌های سازمان یادگیرنده و متغیر مکانیزم های یادگیری سازمانی ده پرسش چهار گزینه ای طراحی گردیده است.
۳-۶- جامعه آماری، نمونه و حجم نمونه مورد نیاز
جامعه آماری عبارتست از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص دارای یک یا چند صفت مشترک باشند (حافظ نیا، ۱۳۸۳: ۱۱۹). در این تحقیق جامعه آماری محدود به کارکنان بانک توسعه صادرات ایران شاغل در ادارات مرکزی و شعب می باشد که برابر است با ۱۲۵۰ نفر.
به طور کلی نمونه ها به دو روش انتخاب می‌شوند. روش احتمالی که به روش تصادفی مرسوم است و به روش غیر احتمالی که به روش وضعی معروف است. در نمونه های احتمالی که به نمونه های اتفاقی و نیز تصادفی مشهورند اصل شانس برابر برای انتخاب افراد جامعه جهت عضویت در نمونه رعایت می‌گردد.
نتایج این نمونه ها قابلیت تعمیم به کل جامعه مورد نظر را دارد. بنابراین دارای ارزش و اعتبار علمی است (حافظ نیا، ۱۳۸۳: ۱۲۱-۱۲۲). امروزه در پژوهش های علوم رفتاری، یکی از دو روش مذکور برای انتخاب نمونه به کار گرفته می‌شود.
در این پژوهش با توجه به امکانات موجود، پرسش نامه مورد نظر برای همه افراد جامعه به منظور تمام‌شماری فرستاده شد (البته با در نظر گرفتن احتمال اینکه افرادی به پرسش نامه‌ها پاسخ نمی‌دهند) که از آن ها تنها ۱۵۳ فرد پرسش نامه‌های پر شده را بازگرداندند که نمونه آماری پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهند و بر اساس روش های برآورد حجم نمونه که در جدول B.12 کتاب مدل های آماری خطی کاربردی^[۲۴] (کاتنر و سایرین، ۲۰۰۵). بر مبنای جدول‌های حجم‌های نمونه در تحلیل واریانس (برچر، ۱۹۷۰). آمده است با در نظر گرفتن:
خطای نوع اول = ۰۵/۰
توان آزمون = ۹۰/۰ یا معادل آن، خطای نوع دوم = ۱۰/۰
در نظر گرفتن خطای اندازه گیری هم اندازه با انحراف معیار داده‌ها (بالاترین برآورد حجم نمونه با توجه به پایین‌ترین خطای اندازه‌گیری «» و مقدار کمی متفاوت «»)
حجم نمونه لازم برای بیشترین تعداد گروه‌ها که مربوط به محل کار کارکنان بود (۵ گروه) عدد«۳۲» و عدد «۲۱» به دست می‌آید که با ضرب آن در ۵ می‌شود «۱۶۰» یا «۱۰۵» که تعداد ۱۵۳ نمونه به دست آمده به حد مطلوب ما بسیار نزدیک است.
۳-۷- بررسی اعتبار (روایی) ابزار اندازه گیری
ابزار جمع آوری اطلاعات باید از روایی^[۲۵] و پایایی ^[۲۶] لازم برخورداد باشد تا محقق بتواند داده های متناسب با تحقیق را گرد آوری نماید و از طریق دادها و تجزیه و تحلیل آن ها، فرضیه های مورد نظر را بیازماید و به سؤالات تحقیق پاسخ دهد. ابزار سنجش و آزمون‌های استاندارد و میزان شده معمولاً از روایی و پایایی مناسبی برخوردار هستند. از این رو محققان می‌توانند آن ها را با اطمینان به کار گیرند (حافظ نیا، ۱۳۸۲: ۱۵۵-۱۵۴).

۴۶

در بانک توسعه از فن آوری گروه افزار، برای مدیریت فرایند های گروهی استفاده می شود.

۰٫۹۵۰

۴۷

در بانک توسعه از یادگیری بهنگام، سیستمی که نظام های یادگیری با فناوی بالا، مربی‌گری و انجام وظایف کاری واقعی در داخل یک فرایند ویژه را یکپارچه می‌کند، حمایت می‌گردد.

۰٫۹۵۰

۴۸

در بانک توسعه سیستم های پشتیبانی عملکرد الکترونیکی، افراد را به یادگیری و انجام بهتر مشاغل خود قادر می سازد.

۰٫۹۵۰

۴۹

در بانک توسعه سیستم پشتیبانی عملکرد الکترونیکی، برای تأمین الزامات یادگیری طراحی و مستقر گردیده است.

۰٫۹۵۰

۵۰

افراد قادرند سیستم های نرم افزاری را برای جمع آوری، ذخیره، ایجاد و انتقال اطلاعات به بهترین شیوه ای که مناسب برای تأمین نیازهای آنان باشد تعدیل و اصلاًح کنند.

۰٫۹۵۱

همانگونه که در جدول فوق کاملاً مشخص است، حذف هریک از سؤالات مربوط به متغیر های یادگیری سازمانی باعث افزایش یا کاهش کم اعتبار پرسش نامه خواهد شد.
به عنوان مثال حذف سوال ۳۹ (در بانک توسعه به طور مستمر استراتژی ها و ساز و کارهای جدیدی برای به اشتراک گذاشتن یادگیری در سراسر سازمان توسعه داده می شود). باعث کاهش اعتبار پرسش نامه از %۱/۹۵ به %۰/۹۵ خواهد شد.
۳-۹- روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این تحقیق، برای تجزینه و تحلیل داده ها ی بدست آمده از نمونه ها از روش های آمار توصیفی استفاده می‌شود. در واقع متغیر های تحقیق مورد آزمون قرار می گیرند.
۳-۹-۱- آزمون میانگین
اگر فرضیه ای در خصوص میانگین یک جامعه آماری طراحی شود با استفاده از آزمون فرض آماری می‌توان صحت با سقم فرضیه را در سطح معنی دار X تعیین کرد. در این تحقیق پنج مؤلفه پویایی یادگیری، تحول سازمانی، توانمندسازی افراد، مدیریت دانش و فن آوری در بانک توسعه صادرات ایران با استفاده از این آزمون مورد بررسی قرار می گیرند.
آزمون مذکور به منظور تعیین برخورداری جامعه آماری مورد نظر از یک مؤلفه یا متغیر مشخص (ابعاد سازمان یادگیرنده) به کار برده می‌شود. به عبارت دیگر این آزمون برای تعیین وجود یا عدم وجود یک متغیر مشخص (ابعاد سازمان یادگیرنده) به کار برده می‌شود. شایان ذکر است که با توجه به نحوه نمره دهی پرسش‌ها در پرسش نامه مارکوارت نمره‌های مربوط به هر بعد از ابعاد پنج‌گانه از عدد ۱۰ تا ۴۰ خواهد بود که ما با در نظر گرفتن حالت تا حدی یادگیرنده، عدد ۲۰ را به عنوان شاخص برای انجام آزمون t به کار برده و دستاوردهای این آزمون و فاصله اطمینآن های لازم را به دست آورده‌ایم.
۳-۹-۲- آزمون تحلیل واریانس فریدمن
در این پژوهش از آزمون فریدمن به منظور سنجش تفاوت بین متغیر های مورد نظر استفاده می‌گردد، فرضیه های زیر جهت بررسی این نکته تعریف می‌گردد.
:H0 رتبه میانگین ابعاد پنج‌گانه سازمان یادگیرنده در بانک توسعه صادرات ایران با هم برابر نیستند.
:H1 حداقل یک زوج از رتبه میانگین‌های ابعاد پنج‌گانه سازمان یادگیرنده در بانک توسعه صادرات ایران تفاوت معنا داری دارند.
با انجام آزمون مطروحه، محقق ضمن تعیین تفاوت سطح معنا داری آزمون و سطح خطای آزمون به این موضوع پی می برد که آیا رتبه میانگین ویژگی‌های پنج‌گانه سازمان یادگیرنده در بانک توسعه صادرات ایران با هم برابرند یاخیر؟

۱-۲- بیان مسئله

دسترسی به اینترنت پدیدهای رو به گسترش است و هر روز تعداد بیشتری از افراد در زمره استفاده کنندگان قرار میگیرند در حال حاضر و با توجه به تعداد آمارهای موجود چند ساله اخیر، تعداد کاربران اینترنت در کشور ما ۲۵ برابر شده و بیش از ۶۴ /۰ از کاربران ایرانی در منزل از اینترنت استفاده میکنند این مسئله نشان دهنده تمایل گسترده استفاده از این ابزار اطلاع رسانی است (ارشلو، ۱۳۸۵). ایوان گلدبرگ، روان پزشکی از دانشگاه کلمبیا اولین بار اختلال اعتیاد به اینترنت را در جولای ۱۹۹۵ مطرح کرد واژه اعتیاد به اینترنت را ابداع و معیارهای تشخیصی آن را ثبت کرد (شایق و همکاران، ۱۳۸۸). اگر چه اعتیاد به اینترنت اولین بار در سال ۱۹۹۵ مطرح شد ولی جامعه علمی قبلاً با مفاهیمی از قبیل اعتیاد به فناوری اعتیاد به رایانه و اعتیاد به بازیهای رایانهای آشنا بود در واقع این تفکر که استفاده از رایانه ممکن است به صورت عادت اجباری یا حتی رفتاری اعتیاد آمیز و غیر قابل ترک در آید ازدهه ۱۹۷۰ شکل گرفت (آتش پورو همکاران، ۱۳۸۴). در مورد آمارشیوع اعتیاد به اینترنت در جوامع مختلف آمار متعددی وجود دارد اما به طور میانگین نسبت معتادان حدود ۲ تا ۵ میلیون در ازاء هر ۵۰ میلیون استفاده کننده معمولی برآورد شده است به عبارتی میتوان گفت که تقریباً ۵ تا ۱۰ درصد استفاده کنندگان از اینترنت دچار مشکل اعتیاد به اینترنت هستند(علوی و همکاران، ۱۳۸۸). اعتیاد به معنای بروز شرایطی است که در آن افراد به صورت جسمی و روانی یک نوع ماده خاص ویژه مواد مخدر وابستگی پیدا میکنند بسیاری از پژوهشگران مفهوم اعتیاد را برای توجیه انواع خاصی از رفتارهای مشکوک نیز به کار میبرند زیرا یافتهها و نشانههای اعتیاد به عنوان اعتیادهای رفتارمحور طبقهبندی میشوند. بنابراین اعتیاد به اینترنت نیز اعتیاد رفتار محور محسوب میشود (درگاهی و رضوی، ۱۳۸۶). کاربران ممکن است به قسمتهای مختلف اینترنت مانند چت یا سایر قسم ها اعتیاد پیدا کنند (ویزشفر، ۱۳۸۶). اعتیاد به اینترنت با فوبی اجتماعی و اعتیاد به اینترنت با فوبی اجتماعی و اختلال کمبود توجه همراه با بیش فعالی، اختلال دو قطبی، مشکلات در روابط بین فردی، اختلال اضطرابی و تکانه ای، خودکشی و پرخاشگری، افسردگی و انگیختگی بالا در ارتباط بوده است (خواجه موگهی، ۱۳۸۹).
منظور از جذب شدن، عطف توجه و درگیر شدن عمیق با موضوع توأم با نفوذناپذیری در مقابل رویدادهایی است که معمولاً توجه فرد را به خود جلب می کنند. در این حال اطلاعات به گونهای غیر معمول و منحصر به فرد ارزیابی می شوند. به هنگام جذب، رویدادهای زمینهای و مزاحم اطراف نادیده گرفته می شوند. در این حالت فرد در مقابل عوامل مزاحم نفوذناپذیراست. البته به نظر روچ و مک کانکی[۲] (۱۹۹۰) ممکن است فردی که جذب چیزی شده است رویداداهای اطراف خود را نادیده بگیرد اما در عین حال نسبت به آنها آگاه باشد و اضافه می کنند که می توان جذب را به عنوان زمینه (صفت) و یا تجربه (حالت) در نظر گرفت. گر چه جنبه صفت جذب شدن به خوبی بررسی شده است، جذب به عنوان یک حالت بخوبی مورد بررسی قرار نگرفته است. کسی که در این رگه و صفت بالاست ممکن است مدتها مسحور غروب خورشید و مدتها به لکهای خیره شود. در این حالت فرد مجذوب جنبهای معمولاً نامتعارف و ذهنی از چیزی میشود که به آن توجه میکند. این موضوع ادراکی یا تصوری، توجه فرد را در اختیار میگیرد و حاضر و واقعی تلقی می شود. تلگن[۳] (۱۹۸۲) در تبیین مفهوم جذب به نظر مزلو[۴] (۱۹۶۸) و مفهوم مسحور شدن و جذب که ویژگی تجربیات اوج است اشاره می کند. منظور از این گونه تجربیات، لحظاتی است که بخودی خود ارزشمند است. جذب حاصل توجه همه جانبه است، یعنی درگیر شدن کامل منابع ادراکی، حرکتی، تصوری و شناختی به نمود یگانهای از چیزی که به آن توجه می شود جذب یک ویژگی و رگه پایدار شخصیتی است و بین دو جنس تفاوتی در این رگه مشاهده نشده است (تلگن و همکاران، ۱۹۸۸، پناهی شهری، ۱۳۸۸). در فرهنگ آکسفورد غرق شدن به این معانی آمده است: “فرو رفتن در آب، سایر مایعات یا چیزهای دیگر و جذب شدن در برخی شرایط، اعمال، علاقه ها و از این قبیل”. غرق شدن، احساس عمیقاً درگیر شدن و چیزی را واقعی باور کردن است (ایجسلستیجن[۵] و همکاران، ۲۰۰۱).

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق

در جوامع صنعتی امروزه استفاده مرضی از اینترنت پدیده جدیدی است که به عنوان مسأله و معضل اجتماعی مطرح شده و این کشورها سنگینی را متحمل می شوند تا آثار منفی استفاده از اینترنت را کاهش دهند. هر روز بر تعداد کاربران اینترنت در خانه و منازل هستیم. بنابراین هم، احتمال گسترش بی رویه (با توجه به آمارهای سالانه آن ) و موج آسا از این تکنولوژی و هم عدم محدویت اطلاعات و تنوع برنامه های مورد استفاده موجب تهدید پیوندها و روابط اجتماعی بین افراد و گروه ها و هم مشکلات خانوادگی خواهد شد؛ به طوری که مطالعات نشان میدهد که دانش آموزان در موقع استفاده از اینترنت احساسهایی از قبیل سر خوشی، هیجان و رهایی از غم و اندوه، احساس پوچی، افسردگی و تحریک از خود بروز می دهند (عابدینی و پورجبلی، ۱۳۸۴).
اعتیاد به اینترنت، مانند هر اعتیاد دیگری میتواند به نابودی زندگی اجتماعی، تحصیلی، مالی و از بین رفتن روابط عاطفی اعضای خانواده و نهایتاً به تخریب سلامت روح و روان فرد گردد. اعتیاد به اینترنت به سرعت در حال گسترش است و هر روز افراد جدیدی را به کام خود میکشد. در این اعتیاد سن سال فاکتور کم اهمیتی است و مبتلایان از گروهای مختلف سنی به آن دچار میگردند. متأسفانه امروزه حتی بزرگترها نیز در خانواده به استفاده بیرویه از رایانه و اینترنت عادت کرده و آنها نیز در واقع معتاد گشتهاند. اعتیاد به اینترنت پدیدهی بسیار جدیدی است که بسیاری را به خود آلوده کرده است. در تحقیقی که درسال ۲۰۰۰ بر روی ۱۸۰۰۰ کاربر اینترنتی در آمریکا و کانادا صورت گرفت، معلوم شد تنها ۷/۵/۰ مردم برای استفاده و به منظور فعالیتهای از پیش تعیین شده وارد اینترنت میشوند (حسینی و دلاوری، ۱۳۸۴).
با توجه به پیامدهای منفی این تکنولوژی و پیامدهای مثبت آن در سطوح مختلف آموزشی، لازم است تا در جهت شناسایی ابعاد مختلف این معضل و نحوه استفاده از آن مطالعات گوناگونی انجام شود و با شناسایی وضع موجود و آثار و پیامدهای احتمالی این مساله، در سطح کلان برای آموزش و استفاده صحیح و علمی از این ابزار برنامهریزی و سیاستهای لازم را اتخاذ و آموزشهای لازم از طریق رسانههای جمعی و نهادهای آموزشی به خانواده و کاربران ارائه گردد.
بررسی پژوهشهای داخلی نشان داد گرچه اعتیاد به اینترنت پژوهشهای قابل تأملی را به خود اختصاص داده است اما رابطه جذب وغرق شدن هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است.

۱-۴- اهداف تحقیق

۱-۴-۱-هدف علمی

هدف از پژوهش جاری بررسی رابطه بین اعتیاد به اینترنت با مؤلفههای گرایش به غرق شدن (بازی، فوکوس، مشارکت) و گرایش به جذب شدن و همچنین بررسی رابطه بین اعتیاد به اینترنت با جنسیت، تأهل و رابطه این دو متغیر میباشد.

۱-۴-۲- هدف کاربردی

با استفاده از نتایج این پژوهش دو ویژگی شخصیتی مهم مرتبط با اعتیاد به اینترنت (جذب و غرق شدن) مورد بررسی قرار می گیرد و مهمترین کاربرد این پژوهش کمک به کاهش اثرات منفی اعتیاد به اینترنت بویژه در نوجوانان و جوانان است

۱-۵-فرضیه های های تحقیق

بین اعتیاد به اینترنت با گرایش به غرق شدن رابطه معناداری وجود دارد.
بین اعتیاد به اینترنت با گرایش به جذب شدن رابطه معناداری وجود دارد.
بین اعتیاد به اینترنت با سن رابطه معنا داری وجود دارد.
بین اعتیاد به اینترنت با دو متغیر جنس و تأهل رابطه معناداری وجود دارد.

۱-۶- متغیرهای تحقیق

دراین تحقیق متغیرهای پیش بین جذب، غرق شدن، سن، جنسیت، تأهل و سن متغیر ملاک وابستگی به اینترنت است.

۱-۶-۱-تعریف مفاهیم نظری

– اعتیاد به اینترنت بطور مفهومی اعتیاد به اتاقهای گپزنی، هرزه نگاری، قماربرخط و خریدهای اینترنتی است (مجدیان، ۱۳۷۸).
– جذب شدن دقت و توجه به یک چیز یا اندیشه به بهای بیتوجهی به اشیاء و اندیشههای دیگر ممکن است مفهوم مثبت دانسته و به جذبه و تمرکز سازنده مربوط باشد، ممکن است جنبه منفی هم داشته وبرگستگی از واقعیت منجر شود (پورافکاری،۱۳۸۰).
– غرق شدن در فرهنگ آکسفورد به معنی فرو رفتن در مایعات” فرو رفتن در آب، سایر مایعات یا چیزهای دیگر و احساس عمیقاً درگیر شدن و چیزی را واقعی باور کردن است (ایجسلستیجن و همکاران، ۲۰۰۱).

۱-۶-۲- تعریف مفاهیم عملیاتی

اعتیاد به اینترنت: در پژوهش حاضر منظور از اعتیاد اینترنت نمره ای است که آزمودنی در پرسشنامه اعتیاد اینترنت[۶] یانگ به دست می آورد (مجدیان، ۱۳۷۸).
جذب شدن: در پژوهش حاضر منظور از جذب شدن نمره ای است که آزمودنی به وسیله پرسشنامه جذب[۷] تلگن بدست می آورد (پناهی شهری، ۱۳۸۸).
غرق شدن: در پژوهش حاضر منظور از جذب شدن نمره ای است که آزمودنی به وسیله پرسشنامه تمایلات غرق[۸] ویتمروسینگر به دست می آورد (همان منبع).

فصل دوم

ادبیات و پیشینه تحقیق

ادبیات پژوهش

۲-۱-پیشینه نظری تحقیق(پایه های نظری)

۲-۱-۱-تاریخچه اعتیاداینترنتی

رشد تدریجی و نامحدود دستیابی به اینترنت و شبکه جهانی، شیوههای ارتباط اجتماعی و روابط میان فردی را تغییرداده است. طبق یک برآورد ۱۵ ـ ۹ میلیون نفر روزانه به اینترنتی دسترسی دارند، که هر سه ماه ۲۵/۰ به تعداد آنها افزوده میشود (مرتضوی، ۱۳۸۸).
شاید آن هنگام که ایده “دهکده جهانی” برای نخستین بار از سوی مک لوهان درسال ۱۹۷۶مطرح گردید، پذیرش آن چندان آسان نبود. اما امروزه فرایند جهانی شدن در بعد فرهنگی، به میانجی فناوریهای پیچیده اطلاعاتی، رایانهای و ابر رسانهای محقق گشته است. امروزه اطلاعات وآگاهیهای مختلف فرهنگی، تاریخی و… در کنار هم گرد آمده و از طریق شبکه اطلاعاتی در دسترس ما قرار گرفتهاند. این شبکه اطلاعاتی که با در هم فشردن زمان و مکان رایج به ترکیب موزاییکوار فرهنگها یاری رسانده همان اینترنت است در واقع انسان امروزی با دسترسی به ابزار مشترک به زمانها و مکانهایی قدم مینهد که بیشتر هرگز فکر ورود به آن را به این آسانی و سرعت نمیکرد. او هم اکنون میتواند از تاریخ و فرهنگ خویش فراتر رود و به قلمرویی پا گذارد که همگانی است: قلمرویی که از آن هیچ فرد، فرهنگ و تاریخ خاصی نیست. شاید هیچ اختراع دیگری چون اینترنت، چنین پرشتاب، از همان آغاز زاده شدن، چنین دگرگونی سریعی را پدید نیاورده باشد. لذا کتمان و پنهان داشتن اینترنت و نفی آن، در دنیای دادهها و جهان ارتباطات امروز به شوخی و مزاح میماند. رادیو و تلویزیون و حتی مطبوعات، درهمه جوامع ـ حتی دموکراتیک (مردم سالار)ترین آنها ـ بسته و ایدِیولوژیک است و گفتمانی یک سویه و اقتدار مابانه را با مخاطبان میگشاید ولی اینترنت گر چه زاده مدرنیته است ولی سرشتی پست مدرن دارد (اورنگ،۱۳۸۳).
بدین ترتیب اصطلاح فضای رایانهای برای اولین بار در سال ۱۸۹۲ در یک داستان تخیلی به کار برده شد. در گفتار روزمره از فضای رایانه ای، به عنوان یک مکان فیزیکی یاد میشود اما در واقع این طور نیست. فضای رایانهای اگر چه اصطلاحی نسبتاً جدید است اما مفهوم آن جدید نیست و پیدایش این مفهوم، همزمان با اختراع تلفن توسط الکساندر بل[۹] در سال ۱۸۷۶بوده است شرکت بل تعداد زیادی پسر نوجوانی که قبلاً در اداره تلگراف رسان کار میکردند، برای متصل کردن تماسهای تلفنی و ارائه اطلاعات به مشترکان سرویس تلفن استخدام کرد. این شرکت به زودی با مشکلاتی از سوی کارکنان جوان خود مواجه شد این بچهها با مشتریان، بیادبانه و گستاخی برخورد میکردند، سربهسر آنها میگذاشتند و معمولاً آنها را مسخره میکردند. بدتر از همه آنها که از حقههایی هوشمندانه در صفحه سوئیچهای اتصال میکردند و به این وسیله تماسها را قطع میکردند و کلاهای از این قبیل انجام میدادند. توانایی، مهارت فنی و ناشناس بودن این پسران در انجام این شیطنتها، مجموعه عواملی را تشکیل می داد که باعث بروز مزاحمتها و مشکلاتی میشد. شرکت بل در نهایت با استخدام خانمها خود را از شر این معضل خلاص کرد. فضای مجازی سابقه آن از آنچه اکثر مردم می پندارند بسیار بیشتراست (محققی، ۱۳۸۵).
لفظ این نوع اعتیاد، بیشتر تداعیگر اعتیادهای سنتی همچون اعتیاد به الکل، نیکوتین، مواد مخدر و قمار است؛ اما اعتیاد از طریق اینترنت با وجهه جدیدی روبهرو شده است. گسترش رایانه‏های شخصی و افزایش اتصال به اینترنت در خانه و محل کار، منجر به ظهور معضلی به نام «اعتیاد برخط» شده است. اعتیاد به اینترنت شامل اعتیاد به اتاق‏های گپ زنی، هرزه‏نگاری، قمار برخط و خریدهای اینترنتی می‏شود. همچون دیگر اعتیادها، این نوع اعتیاد نیز فرد معتاد را از خانواده و اطرافیانش منزوی می‏سازد. اعتیادهای رفتاری، همچون اعتیاد به شبکه اینترنت، می‏توانند موجب تخریب سلامت، روابط، احساسات و نهایتاً روح و روان فرد گردند (تقی زاده، ۱۳۸۹).
لازم به ذکر است قبل از اعتیاد اینترنتی نوعی دیگر از اعتیاد به نام «اعتیاد به رایانه» درسال ۱۹۸۹ توسط محققی به نام شوتان[۱۰] برای اولین بار مطرح شده بود. این محقق ضمن بررسیهایی که در زمینه انواع اعتیاد (اعتیاد به مواد مخدر، مشروبات الکلی، اعتیاد به قمارو…) انجام داده بود به این نتیجه رسیده بود که گروهی از افراد از رایانه بیش از حد استفاده میکنند و یک رفتار بیمارگونه نسبت به این فنآوری نوپا از خود نشان میدهند. ولی مفهوم اعتیاد اینترنتی برای اولین بار درسال ۱۹۹۱ میلادی توسط روانپزشکی به نام ایوان گلد برگ[۱۱] مطرح شد (امینی،۱۳۸۴).